TTK 715. Madde
(1) Protestonun 716 ncı maddede belirtilen şekil ve surette noterlikçe düzenlenmesi gerekir.
TTK 715. Madde Gerekçesi
Bu hükmün kaynağı 6762 sayılı Kanunun 627 nci maddesidir. Çünkü CBA hükmü kabul etmemenin veya ödememenin saptatılmasının (saptanması) araç ve şeklini ulusal hukuklara bırakmıştır. Anılan hükmün bir diğer kaynağı olan İsv. BK m. 1035 vd.’de noter protestosu kabul etmeme ve ödememenin saptatılması aracı olarak kabul edilmiş, 6762 sayılı Kanunda bu hükümlerden esinlenerek düzenlemeler getirmiştir. Yerleşik ve güvenli olan bu sistemde değişiklik yapılmasına gerek görülmemiştir.
Açıklama
Kambiyo senetlerinde kabulden veya ödemeden kaçınma olgusunun resmî biçimde tespiti, hamilin başvuru haklarının doğması için zorunludur. TTK Madde 715, bu tespit aracı olan protestonun noter eliyle düzenlenmesini öngörerek şekil güvencesini sağlar. Hüküm, kaynağını 6762 sayılı Kanunun 627 nci maddesinden alır; zira Cenevre Birliği Anlaşması protestonun şeklini ulusal hukuklara bırakmış, Türk hukuku İsviçre Borçlar Kanunu m. 1035 ve devamından esinlenerek noter protestosu sistemini benimsemiştir. Protestonun içeriğini gösteren TTK m. 716 ile başvuru hakkını düzenleyen TTK m. 713 hükümleriyle birlikte değerlendirilmelidir. Gerekçede de yerleşik ve güvenli bulunan bu sistemde değişiklik yapılmasına gerek görülmediği açıkça ifade edilmiştir.
Uygulamada protesto, hamilin keyfî bir beyanı ya da özel bir belge ile değil, yalnızca 716 ncı maddede belirtilen şekil ve usule uygun olarak noterlikçe düzenlenir. Noterin resmî sıfatı, kabulden veya ödemeden kaçınma olgusuna güvenilir bir delil değeri kazandırır; böylece senet borçluları ile hamil arasında uyuşmazlık çıktığında ispat sorunu büyük ölçüde ortadan kalkar. Hamilin yükümlülüğü, kanunda öngörülen protesto sürelerine uyarak notere başvurmak ve protestonun usulüne uygun düzenlenmesini sağlamaktır. Noterin yükümlülüğü ise protestoyu öngörülen biçim kurallarına bağlı kalarak tanzim etmektir. Bu görev dağılımı, protesto işleminin hem süre hem de şekil bakımından sıkı bir denetime tabi tutulmasını sağlar.
TTK Madde 715 kapsamında protestonun noter dışında bir merci veya usulle düzenlenmesi, belgeye protesto niteliği kazandırmaz ve bu durum hamilin müracaat borçlularına başvuru hakkını yitirmesine yol açabilir. Yerleşik ve güvenli olan noter protestosu sistemi, hem işlemin tarihini hem de muhatabın tutumunu resmen belgelediği için ispat kolaylığı sağlar. Örneğin vadesinde ödenmeyen bir poliçede hamil, süresinde noter aracılığıyla ödememe protestosu çektirmezse cirantalara karşı haklarını kaybeder. Yargıtay kararları, şekil şartına aykırı düzenlenen protestoların hukuki sonuç doğurmayacağını ve kambiyo senetlerinde protesto usulünün titizlikle uygulanması gerektiğini istikrarlı biçimde vurgulamaktadır. Bu nedenle protesto işleminin noter aracılığıyla ve süresinde yapılması, hamilin haklarını ayakta tutan vazgeçilmez bir koşuldur.