TTK 739. Madde

(1) Poliçe, yerleşim yerleri ödeme yerinde bulunan kişiler tarafından araya girerek kabul edilmiş veya yerleşim yerleri ödeme yerinde bulunan kişiler gereğinde ödemede bulunmak üzere gösterilmişlerse, hamil en geç, ödememe protestosunun çekilmesi için belirli olan sürenin bittiği günün ertesi günü, poliçeyi bütün bu kişilere ibraz etmeye ve gereğinde araya girerek ödemeden kaçınılması hâlinde protesto çekmeye zorunludur.

(2) Protesto, süresinde çekilmemişse, gereğinde ödeyecek kişiyi göstermiş olan veya araya girerek lehine poliçe kabul edilmiş bulunan kişi ile onlardan sonra gelen borçlular sorumluluktan kurtulur.

Açıklama

TTK Madde 739, araya girme (müdahale) kurumu çerçevesinde hamilin ibraz yükümlülüğünü düzenler. Poliçe hukukunda araya girme, kabul veya ödeme aşamasında asıl muhatap dışında bir kişinin devreye girerek başvurma zincirinin kopmasını önlemesini sağlayan bir mekanizmadır. Bu kişiler ya araya girerek poliçeyi kabul etmiş ya da gereğinde ödeme yapmak üzere gösterilmiş olabilir. Madde, hamilin bu kişilere poliçeyi ibraz etme ve gerekirse protesto çekme yükümlülüğünü belirleyerek, müdahale kurumunun düzenli işlemesini ve sorumluların haklarının korunmasını amaçlar. Hüküm, protesto sürelerine ilişkin genel düzenlemelerle birlikte okunmalıdır.

Maddenin getirdiği somut yükümlülük şudur: yerleşim yerleri ödeme yerinde bulunan kişiler araya girerek poliçeyi kabul etmiş veya gereğinde ödemek üzere gösterilmişse, hamil en geç ödememe protestosunun çekilmesi için belirlenen sürenin bittiği günün ertesi günü poliçeyi bütün bu kişilere ibraz etmek zorundadır. Eğer bu kişiler araya girerek ödemekten kaçınırsa, hamil bu kez bu duruma ilişkin protesto çekmekle yükümlüdür. Böylece müdahale yoluyla ödemenin mümkün olup olmadığı usulüne uygun biçimde tespit edilmiş olur. Bu ibraz ve protesto işlemleri, müracaat zincirinin geriye doğru işletilmesinin ön koşuludur.

Hükmün yaptırımı doğrudan hak kaybı biçimindedir: protesto süresinde çekilmemişse, gereğinde ödeyecek kişiyi göstermiş olan ya da lehine araya girilerek poliçe kabul edilmiş bulunan kişi ile bunlardan sonra gelen borçlular sorumluluktan kurtulur. Yani hamilin ihmali, müdahaleye bağlı sorumluları zincirden çıkarır ve hamil kendi alacağını daraltmış olur. Kambiyo senetlerine ilişkin uygulamada protesto sürelerine titizlikle uyulması, müracaat hakkının ayakta kalmasının vazgeçilmez koşulu olarak değerlendirilir. Örneğin lehine araya girilerek kabul edilmiş bir poliçede hamil, süresinde ibraz ve protesto işlemlerini yapmazsa, müdahil kabul edenden sonra gelen cirantalara başvuramaz ve alacağını yalnızca asıl borçlulardan tahsil etmeye çalışmak zorunda kalır. Bu nedenle müdahil kabul edenin ya da gereğinde ödeyecek kişinin gösterilmiş olduğu poliçelerde, hamilin süreleri titizlikle takip etmesi büyük önem taşır. İbraz ve protesto tarihlerinin doğru hesaplanması, müracaat hakkının kapsamını doğrudan belirler. TTK Madde 739, böylece müdahale kurumunda özen yükümlülüğünü hak kaybı yaptırımıyla pekiştirir ve usule uymayan hamili sorumluların bir kısmından mahrum bırakır.