TTK 742. Madde
(1) Araya girerek ödemede bulunan kişi, lehine ödemede bulunduğu kişiye ve poliçeden dolayı ona borçlu olan kişilere karşı poliçeden doğan hakları iktisap eder. Ancak, poliçeyi yeniden ciro edemez.
(2) Lehine ödemede bulunulan kişiden sonra gelen borçlular borçtan kurtulurlar.
(3) Araya girerek ödemede bulunmak hususunda çeşitli teklifler yapılmışsa bu tekliflerden hangisi borçlulardan en çoğunu borçtan kurtaracaksa o tercih olunur. Ortada daha iyi bir teklif bulunduğunu bildiği hâlde araya girerek ödemede bulunan kişi, en iyi teklif tercih edilmiş olsaydı, kimler borçtan kurtulacak idiyseler onlara karşı başvurma hakkını kaybeder.
TTK 742. Madde Gerekçesi
Bu madde, 6762 sayılı Kanunun 654 üncü maddesinin tekrarı niteliğindedir.
Açıklama
TTK Madde 742, araya girerek ödemede bulunan kişinin haklarının devrini ve birden fazla müdahale teklifinin bulunması hâlinde uygulanacak öncelik kuralını düzenler. Müdahale yoluyla ödeme, asıl muhatap ödemediğinde poliçe zincirinin tümüyle çökmesini önler; bu nedenle ödeme yapan müdahilin haklarının korunması kurumun işlerliği bakımından zorunludur. Madde, ödeyen kişinin poliçeden doğan haklara halef olmasını, ancak senedi yeniden devredememesini ve birden fazla teklif arasından hangisinin tercih edileceğini belirleyerek müdahale rejimini tamamlayan ayrıntılı bir düzenleme getirir. Hüküm, araya girerek ödemeye ilişkin önceki maddelerle sistematik bütünlük taşır.
İşleyiş bakımından, araya girerek ödeme yapan kişi, lehine ödemede bulunduğu kişiye ve poliçeden dolayı ona borçlu olanlara karşı poliçeden doğan hakları kazanır; yani bir tür kanuni halefiyet söz konusudur. Ancak bu kişi poliçeyi yeniden ciro edemez, çünkü senedin dolaşımı ödeme ile fiilen sona ermiştir. Lehine ödeme yapılan kişiden sonra gelen borçlular ise borçtan kurtulur. Birden fazla müdahale teklifi varsa, bunlardan en çok borçluyu zincirden çıkaracak teklif tercih edilir; çünkü amaç, sorumluluğun mümkün olduğunca geniş biçimde tasfiyesidir. Daha iyi bir teklif bulunduğunu bildiği hâlde buna aykırı ödeme yapan kişi, en iyi teklif kabul edilseydi kurtulacak olan borçlulara karşı başvurma hakkını kaybeder.
Bu son kural, müdahil ödeyene yüklenen bir özen yükümlülüğü ve aynı zamanda bir yaptırım niteliği taşır: kötü teklifi seçmenin maliyeti, kurtulabilecek borçlulara rücu hakkının yitirilmesidir. Uygulamada bu hüküm, birden fazla kişinin ödeme teklif ettiği nadir ama önemli durumlarda devreye girer ve en çok sorumluyu tasfiye eden çözümü teşvik eder. Örneğin biri yalnızca son cirantayı, diğeri hem son cirantayı hem önceki iki borçluyu kurtaracak iki teklif arasında, ikincisini bilmesine rağmen birinciye göre ödeme yapan müdahil, ikinci teklifle kurtulacak borçlulara başvuramaz. Halefiyetin poliçeyi yeniden ciro etme imkânı tanımaması da bilinçli bir tercihtir; çünkü senedin tedavül işlevi ödeme ile tamamlanmıştır. TTK Madde 742, böylece müdahale yoluyla ödemeyi hem halefiyetle güvenceye alır hem de en geniş tasfiyeyi sağlayacak biçimde yönlendirir.