TBK 341. Madde
I. Kiracı, konut ve çatılı işyeri kiralarında, sözleşmede aksi öngörülmemişse veya aksine yerel âdet yoksa, ısıtma, aydınlatma ve su gibi kullanma giderlerine katlanmakla yükümlüdür.
II. Giderlere katlanan taraf, bu giderleri ispat edici belgelerin birer örneğini, istem üzerine diğer tarafa vermek zorundadır.
TBK 341. Madde Gerekçesi
818 sayılı Borçlar Kanununun 258 inci maddesinin ikinci fıkrasını kısmen karşılamaktadır.
Tasarının iki fıkradan oluşan 340 ıncı maddesinde, “C. Kullanma giderleri” kenar başlığıyla, konut ve çatılı işyeri kiralarında kullanma giderleri düzenlenmektedir.
Maddede, konut ve çatılı işyeri kiraları bakımından özel ve yedek bir düzenleme yapılarak, ısıtma, aydınlatma, su gibi kullanma giderlerine, kaynak İsviçre Borçlar Kanunundaki düzenlemeden farklı olarak, sözleşmede aksine bir hüküm yoksa kiracının katlanacağı hükme bağlanmıştır. Kiralananın boyanması, çatısının onarılması gibi kiralananın sözleşme süresince kullanıma elverişli durumda bulundurulmasıyla ilgili olan diğer yan giderler hakkında Tasarının 302 nci maddesi uygulanacaktır. Ancak, aksine sözleşme veya yerel âdet olduğunda, bu yükümlülük, kiraya verene ait olacaktır. Yine aynı maddeye göre, yükümlü kim olursa olsun bu giderleri kanıtlayıcı belgelerin bir örneğini, istemesi hâlinde diğer tarafa verecektir.
Maddenin düzenlenmesinde, kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 257a ve 257b maddeleri göz önünde tutulmuştur.
Açıklama
Türk Borçlar Kanunu’nun 341. maddesi, konut ve çatılı işyeri kiralarında kullanma giderlerinin kime ait olacağını düzenleyen pratik bir hükümdür.
Maddenin birinci fıkrası temel kuralı koyar: kiracı, konut ve çatılı işyeri kiralarında, sözleşmede aksi öngörülmemişse veya aksine yerel âdet yoksa, ısıtma, aydınlatma ve su gibi kullanma giderlerine katlanmakla yükümlüdür.
Bu hüküm, kullanma giderlerini kiracıya yükler. Örnek olarak sayılan giderler: ısıtma (doğalgaz, kömür, yakıt), aydınlatma (elektrik), su (temiz su). Bunlar malın kullanımı sonucu ortaya çıkan tüketim giderleridir.
Bu gider türü, TBK m. 303’teki "yan giderler"den farklıdır. Yan giderler kiralananın kullanıma elverişli bulundurulması için gerekli giderlerdir (apartman yönetim gideri gibi) ve kiraya verene aittir. Kullanma giderleri ise kiracının fiili kullanımıyla doğar.
"Aksi sözleşme" ve "aksine yerel âdet" esneklik sağlar. Taraflar, kullanma giderlerini farklı biçimde paylaşabilirler. Yerel âdetler de etkili olabilir; bazı bölgelerde farklı uygulamalar olabilir.
İkinci fıkra, ispat kolaylığı sağlar: giderlere katlanan taraf, bu giderleri ispat edici belgelerin birer örneğini, istem üzerine diğer tarafa vermek zorundadır.
Bu hüküm şeffaflık sağlar. Eğer kiraya veren, bazı giderleri ödeyip kiracıdan tahsil ediyorsa (örneğin merkezi ısıtma faturaları), fatura örneklerini göstermek zorundadır. Aynı şekilde kiracı, kiraya verene ödediği giderlerin belgelerini tutmalıdır.
Pratik örnekler: kiracı elektrik faturasını kendi adına ödüyor; bu kullanma gideridir, kiracının sorumluluğudur. Merkezi ısıtmada apartman ortak yakıt faturası ödeniyor; kiracının payı kullanma gideridir. Apartman aidatı (yönetim gideri) yan gider niteliğinde olduğundan kiraya verene aittir (ayrı ayrı değerlendirilir).