TBK 342. Madde
I. Konut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşmeyle kiracıya güvence verme borcu getirilmişse, bu güvence üç aylık kira bedelini aşamaz.
II. Güvence olarak para veya kıymetli evrak verilmesi kararlaştırılmışsa kiracı, kiraya verenin onayı olmaksızın çekilmemek üzere, parayı vadeli bir tasarruf hesabına yatırır, kıymetli evrakı ise bir bankaya depo eder. Banka, güvenceleri ancak iki tarafın rızasıyla veya icra takibinin kesinleşmesiyle ya da kesinleşmiş mahkeme kararına dayanarak geri verebilir.
III. Kiraya veren, kira sözleşmesinin sona ermesini izleyen üç ay içinde kiracıya karşı kira sözleşmesiyle ilgili bir dava açtığını veya icra ya da iflas yoluyla takibe giriştiğini bankaya yazılı olarak bildirmemişse banka, kiracının istemi üzerine güvenceyi geri vermekle yükümlüdür.
TBK 342. Madde Gerekçesi
818 sayılı Borçlar Kanununda yer verilmeyen, ancak, 6570 sayılı Kanunun 16 ncı maddesini kısmen karşılayan, “D. Kiracının güvence vermesi” kenar başlıklı yeni bir maddedir.
Tasarının üç fıkradan oluşan 341 inci maddesinde, konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracının güvence vermesi konusu düzenlenmektedir.
Maddede, uygulamada kiraya verenlerin, kiracıdan “depozito” veya başka ad altında ve kira bedeli, dışında kira sözleşmesinin yapıldığı sırada veya başka bir zamanda güvence parası aldıklarına sıkça rastlandığından, bu uygulamaya karşı kiracıyı korumak amacıyla düzenleme getirilmiştir. Bu madde ile, bir yandan, sözleşme ile kiracıdan güvence istenilmesi imkânı kabul edilmiş, öte yandan, bunun sınırları açıklıkla ortaya konulmuştur. Maddeye göre, güvence bedeli, üç aylık kira bedelini aşamayacak; güvencenin para olarak verilmesi hâlinde kiraya verenin onayı olmaksızın çekilmemek üzere vadeli bir tasarruf hesabına yatırılması, kıymetli evrak olması hâlinde ise bankaya depo edilmesi söz konusu olacak; banka da, bu güvenceyi ancak iki tarafın rızasıyla veya icra takibinin kesinleşmesiyle ya da kesinleşmiş mahkeme kararına dayanarak geri verebilecek; kiraya verenin, sözleşmenin sona ermesinden itibaren üç ay içinde dava ya da takip ile, kira sözleşmesi ile ilgili bir istemde bulunduğunu, bankaya yazılı olarak bildirmemesi durumunda, banka, bu defa sadece kiracının istemi üzerine güvenceyi kiracıya geri vermekle yükümlü olacaktır.
Maddenin düzenlenmesinde, kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 257e maddesi göz önünde tutulmuştur.
Açıklama
Türk Borçlar Kanunu’nun 342. maddesi, konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracıdan alınan güvence (depozito) konusunu düzenleyen önemli bir kiracı koruma hükmüdür.
Maddenin birinci fıkrası sınırlama getirir: konut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşmeyle kiracıya güvence verme borcu getirilmişse, bu güvence üç aylık kira bedelini aşamaz.
Bu hüküm, depozito miktarını 3 aylık kira ile sınırlandırır. Uygulamada kiraya verenler 3-6 aylık depozito talep edebilir; bu hüküm bu miktarı yasal olarak 3 ay ile sınırlandırır. Fazla talep edilen miktarın iadesi gerekir.
İkinci fıkra, güvencenin nasıl verileceğini düzenler: güvence olarak para veya kıymetli evrak verilmesi kararlaştırılmışsa kiracı, kiraya verenin onayı olmaksızın çekilmemek üzere, parayı vadeli bir tasarruf hesabına yatırır, kıymetli evrakı ise bir bankaya depo eder. Banka, güvenceleri ancak iki tarafın rızasıyla veya icra takibinin kesinleşmesiyle ya da kesinleşmiş mahkeme kararına dayanarak geri verebilir.
Bu hüküm, güvencenin güvenli bir şekilde saklanmasını sağlar. Para veya kıymetli evrak, kiraya verenin eline geçmez; bankada kiracının bloke hesabına yatırılır. Bu, kiracıyı kiraya verenin keyfi tasarruflarından korur.
Banka sadece 3 durumda güvenceyi geri verir: (1) iki tarafın rızası, (2) icra takibinin kesinleşmesi, (3) kesinleşmiş mahkeme kararı. Tek tarafın talebi yeterli değildir.
Üçüncü fıkra, önemli bir süreyi düzenler: kiraya veren, kira sözleşmesinin sona ermesini izleyen üç ay içinde kiracıya karşı kira sözleşmesiyle ilgili bir dava açtığını veya icra ya da iflas yoluyla takibe giriştiğini bankaya yazılı olarak bildirmemişse banka, kiracının istemi üzerine güvenceyi geri vermekle yükümlüdür.
Bu hüküm, kiracıyı korur. Kira sözleşmesi sona erdikten sonra 3 ay içinde kiraya veren alacak iddiasında bulunmazsa, kiracı banka aracılığıyla güvenceyi geri alabilir. Bu, uzun süreli belirsizliği engeller.
Pratik uygulama: kira sözleşmesi bittikten sonra kiracı depozitosunu isteyebilir. Kiraya veren eğer zararı varsa 3 ay içinde dava veya icra başlatmalıdır; aksi halde para kiracıya iade edilir.
Ancak pratikte uygulanmasında sıkıntılar vardır. Banka yatırma zorunluluğuna çoğu kira sözleşmesinde uyulmaz; depozito kiraya verene nakit verilir. Bu durumda bu madde hükümleri tam uygulanamaz, ancak dava durumunda yasal sınırlar (3 aylık kira) geçerli olur.