Tababet Kanunu 47. Madde
I.Türkiye’de üniversitelerin ebelik ile ilgili lisans eğitimi veren fakülte ve yüksekokullarından mezun olan ve diplomaları Sağlık Bakanlığınca tescil edilenler ile öğrenimlerini yurt dışında ebelik ile ilgili bir okulda tamamlayarak denklikleri onaylanan ve diplomaları Sağlık Bakanlığınca tescil edilenlere ebe unvanı verilir.
II.Lisans mezunu ebeler meslekleriyle ilgili lisansüstü eğitim alarak uzmanlaştıktan ve diplomaları Sağlık Bakanlığınca tescil edildikten sonra uzman ebe olarak çalışırlar.
III.Anayasa Mahkemesi’nin 25/2/2010 tarihli ve E.: 2008/17, K.: 2010/44 sayılı Kararı ile bu maddenin birinci fıkrasında yer alan “… milli savunmaya karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, kamunun sağlığına karşı suçlar,…” ibaresi iptal edilmiştir.
IV.Ebeler meslekleri ile ilgili olan özellik arz eden birim ve alanlarda belirlenecek esaslar çerçevesinde yetki belgesi alırlar. Yetki belgesi alınacak eğitim programlarının düzenlenmesi, uygulanması, koordinasyonu, belgelendirme ve tescili, kredilendirme ve yetki belgelerinin iptali gibi hususlar ile ebelerin, uzman ebelerin ve yetki belgesi alanların görev, yetki ve sorumlulukları Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Sadeleştirilmiş Hali
I. Türkiye’de üniversitelerin ebelik ile ilgili lisans eğitimi veren fakülte ve yüksekokullarından mezun olan ve diplomaları Sağlık Bakanlığınca tescil edilenler ile öğrenimlerini yurt dışında ebelik ile ilgili bir okulda tamamlayarak denklikleri onaylanan ve diplomaları Sağlık Bakanlığınca tescil edilenlere ebe unvanı verilir.
II. Lisans mezunu ebeler, meslekleriyle ilgili lisansüstü eğitim alarak uzmanlaştıktan ve diplomaları Sağlık Bakanlığınca tescil edildikten sonra uzman ebe olarak çalışır.
III. Ebeler, meslekleri ile ilgili olan özellik arz eden birim ve alanlarda belirlenecek esaslar çerçevesinde yetki belgesi alır. Yetki belgesi alınacak eğitim programlarının düzenlenmesi, uygulanması, koordinasyonu, belgelendirilmesi ve tescili, kredilendirilmesi ve yetki belgelerinin iptali gibi hususlar ile ebelerin, uzman ebelerin ve yetki belgesi alanların görev, yetki ve sorumlulukları Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Açıklama
Tababet Kanunu’nun 47. maddesi, ebelik mesleğine girişin akademik koşullarını, uzmanlaşma sürecini ve yetki belgesi rejimini düzenleyen temel hükümdür. Madde, ebelik mesleğinin modern Türkiye’de akademik zemine oturmasının en kapsamlı yasal düzenlemelerinden biridir.
Birinci fıkra, ebe unvanı için iki koşul öngörür: (i) Türkiye’de üniversitelerin ebelik ile ilgili lisans eğitimi veren fakülte ve yüksekokullarından mezun olmak veya yurt dışında ebelik ile ilgili bir okulda öğrenimini tamamlayarak denkliği onaylanmak, (ii) diplomanın Sağlık Bakanlığı tarafından tescil edilmesi. Bu yapı, ebelik mesleğinin 2007 ve sonrasında dört yıllık lisans eğitimine dayanmasını sağlamıştır.
İkinci fıkra, uzman ebelik statüsünü tanımlar. Lisans mezunu ebeler, meslekleriyle ilgili lisansüstü eğitim alarak uzmanlaşabilir ve Bakanlık tescilli diplomaları ile ‘uzman ebe’ olarak çalışabilir. Bu statü, ebelik mesleğinin akademik dallarda gelişmesini ve akademik kariyer kurmasını mümkün kılar.
Üçüncü fıkra, yetki belgesi rejimini düzenler. Ebeler, meslekleri ile ilgili özellik arz eden birim ve alanlarda yetki belgesi alabilirler. Bu belgelere ilişkin eğitim programlarının düzenlenmesi, uygulanması, kredilendirilmesi, belgelendirilmesi, tescili ve iptali hususları Sağlık Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.
Madde; 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu, 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu, Ebelik Lisans Eğitim Standartları Yönetmeliği ve Sağlık Meslek Mensuplarının Yetki ve Görev Belgeleri Yönetmeliği ile birlikte uygulanır.
2007 öncesinde lise düzeyinde Sağlık Meslek Lisesi ebelik mezunları meslek yapabilmekteydi; ancak 47. maddenin 2014 düzenlemesi ile sadece lisans mezunlarının ebe olabilmesi esası benimsenmiştir. Bu değişiklik, mesleğin akademik kalitesini artırırken eski lise mezunlarının kazanılmış hakları korunmuştur.
Uygulamada, yurt dışında ebelik diploması alan Türk vatandaşları için YÖK denklik ve Sağlık Meslekleri Sınavı (STS) prosedürü uygulanmaktadır. Denklik alındıktan sonra Bakanlık tescili yapılmakta ve meslek icrası başlayabilmektedir.
Uluslararası Ebelik Konfederasyonu (ICM) standartları, Türk ebelik mesleğinin Avrupa Birliği müktesebatı ile uyumu bakımından referans alınmaktadır. AB müktesebatına göre ebeler, Avrupa Parlamentosu’nun 2005/36/EC Direktifi çerçevesinde karşılıklı tanınabilen sağlık meslek mensuplarındandır.
Danıştay içtihatları, ebelik lisans eğitim standartlarının üniversite ve Sağlık Bakanlığı ortak sorumluluğunda yürütüldüğünü; eğitim standartlarının Uluslararası standartlara uygun güncellenmesinin idari takdir alanında olduğunu belirtir.
Yargıtay, yetki belgesi olmadan özel alanlarda (örneğin travayda farmakolojik müdahale veya ameliyathane ebeliği) faaliyet gösteren ebelerin 56. madde kapsamında idari yaptırıma konu olabileceğini kabul etmektedir.
Yetki belgesi rejimi; doğumhane yönetimi, riskli gebelik izlemi, evde doğum, çocuk sağlığı izlemi, üreme sağlığı danışmanlığı ve perinatal bakım gibi ihtisas alanlarını kapsamaktadır.
KVKK kapsamında gebe takip verileri ve doğum kayıtları özel nitelikli kişisel veri olup, ebeler veri sorumlusu sıfatıyla saklama ve koruma yükümlülüğüne tâbidir.
1928’de ebelik mesleğinin çağdaş bir sağlık mesleğine dönüştürülmesi yolunda atılan ilk adımı temsil eden 47. madde, bugün Türk sağlık sisteminin anne-çocuk sağlığı hizmetinin en temel insan kaynağı tabanını korumaktadır. Madde, mesleğin lisans ve lisansüstü akademik yapısının yasal zeminini oluşturur.