TMK 302. Madde
(1) Davalının, çocuğun doğumundan önceki üçyüzüncü gün ile yüzsekseninci gün arasında ana ile cinsel ilişkide bulunmuş olması, babalığa karine sayılır.
(2) Bu sürenin dışında olsa bile fiilî gebe kalma döneminde davalının ana ile cinsel ilişkide bulunduğu tespit edilirse aynı karine geçerli olur.
(3) Davalı, çocuğun babası olmasının olanaksızlığını veya bir üçüncü kişinin baba olma olasılığının kendisininkinden daha fazla olduğunu ispatlarsa karine geçerliliğini kaybeder.
TMK 302. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 301 inci maddesini karşılamaktadır ve içerik olarak hem İsviçre Medenî Kanununun 262 nci maddesinin hem de onu örnek alan 1984 tarihli Öntasarının 288 inci maddesinin aynısıolmakla birlikte ifade farklılıklarıtaşımaktadır. Maddenin ilk iki fıkrasında babalık karinesi düzenlenmiştir. Birinci fıkrada, esasen, yürürlükteki metnin birinci fıkrasındaki karine tekrar edilmektedir. Böylece, davalının çocuğun doğumundan önceki üçyüzüncügün ile yüzsekseninci gün arasında ana ile cinsel ilişkide bulunmuşolması, onun babalığına bir karine oluşturacaktır. İkinci fıkrada ise, yürürlükteki metinde yer almayan bir hususa açıklık getirilmektedir. Buna göre, birinci fıkrada belirlenen kritik devrenin dışında olsa bile, davalının ana ile fiilî gebe kalma döneminde cinsel ilişkide bulunduğu tespit edilirse, aynıkarine yine geçerli olacaktır. Üçüncüfıkra, yürürlükteki maddenin son cümlesinde yer alan ve “ciddî şüphe” savunması olarak adlandırılan savunma ya ilişkin belirsizliği ortadan kaldıran açık bir ifadeyle kaleme alınmıştır. Fıkrada, davalının, çocuğun babasıolmasının olanaksızlığınıve ya bir üçüncükişinin baba olma olasılığının kendisininkinden daha fazla olduğunu kanıtlamasıdurumunda, ilk iki fıkrada düzenlenen karinenin geçerliliğinin kaybolacağı hükme bağlanmıştır.
Açıklama
TMK Madde 302, babalık davasında davalının baba olduğuna ilişkin karineyi ve bu karinenin çürütülmesini düzenler. Gerekçesinde belirtildiği üzere eski Kanunun 301. maddesini karşılayan ve İsviçre Medenî Kanununun 262. maddesiyle içerik olarak örtüşen hüküm, evlilik dışı doğan çocuğun babasının mahkeme kararıyla belirlenmesini kolaylaştıran bir ispat aracı getirir. Maddeye göre davalının, çocuğun doğumundan önceki üçyüzüncü gün ile yüzsekseninci gün arasında ana ile cinsel ilişkide bulunmuş olması, babalığa karine sayılır. Bu kritik dönem, tıbbî gebelik süresine dayanan bir varsayımdır ve davacı ananın ispat yükünü hafifletir. Hüküm, babalık davasını düzenleyen TMK 301 ve hak düşürücü süreleri belirleyen TMK 303 ile birlikte değerlendirilmelidir.
Hükmün işleyişi karinenin kurulması ve çürütülmesi olmak üzere iki yönlüdür. İlk olarak, kritik dönemde cinsel ilişki bulunduğu kanıtlanırsa babalık karinesi kurulur; ikinci fıkra ise bu süreyi genişletir: belirlenen sürenin dışında olsa bile, fiilî gebe kalma döneminde davalının ana ile cinsel ilişkide bulunduğu tespit edilirse aynı karine geçerli olur. Böylece olağandışı gebelik sürelerinde dahi gerçeğe ulaşılması amaçlanır. Üçüncü fıkra, davalıya karşı kanıt imkânı tanır: davalı, çocuğun babası olmasının olanaksızlığını ya da bir üçüncü kişinin baba olma olasılığının kendisininkinden daha fazla olduğunu ispatlarsa karine geçerliliğini kaybeder. Eski Kanundaki ‘ciddî şüphe’ savunmasının yerini alan bu açık düzenleme, günümüzde büyük ölçüde DNA incelemesi gibi bilimsel delillerle işletilmektedir.
Karinenin çürütülememesi hâlinde mahkeme davalının babalığına karar verir ve çocukla davalı arasında tüm sonuçlarıyla soybağı kurulur; çürütülmesi hâlinde ise dava reddedilir. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, babalık davalarında karineyle yetinilmeyip tarafların DNA testine tâbi tutulmasını, kaçınma hâlinde ise bu davranışın karine lehine değerlendirilmesini istikrarla aramaktadır. Somut bir örnekle: ananın, gebe kaldığı kritik dönemde davalıyla ilişki yaşadığını tanık ve mesajlarla ortaya koyması üzerine babalık karinesi kurulur; davalı, bu karineyi ancak çocuğun kendisinden olamayacağını, örneğin o dönemde yurt dışında bulunduğunu veya DNA testinin babalığı dışladığını TMK Madde 302 uyarınca kanıtlayarak çürütebilir.