TMK 393. Madde
(1) Malik borçlarını ödemede acze düşerse, aile yurdunu yönetmek üzere mahkemece bir yönetici atanır.
(2) Yönetici, yurdu amacına ve alacaklıların menfaatlerine uygun biçimde yönetir.
(3) Alacaklılar, haklarını aciz belgelerindeki tarih ve iflâstaki sıraya göre alırlar.
TMK 393. Madde Gerekçesi
1984 tarihli Öntasarının 324 üncü maddesinden alınan bu hüküm, yürürlükteki Kanunun 343 üncü maddesini karşılamaktadır. Üçfıkra hâ linde düzenlenmiştir. Yürürlükteki metinden esaslıbir içerik farkıyoktur: Ancak maddenin ilk fıkrasında, mahkeme kararı için alacaklıların başvuruda bulunmasıgerektiğinin belirtilmesine, yürürlükteki metnin aksine, gerek görülmemiştir.
Açıklama
TMK Madde 393, malikin borçlarını ödemede acze düşmesi hâlinde aile yurdunun yönetimini düzenler. Hükme göre malik ödemede acze düşerse, aile yurdunu yönetmek üzere mahkemece bir yönetici atanır; bu yönetici yurdu hem amacına hem de alacaklıların menfaatlerine uygun biçimde yönetir ve alacaklılar haklarını aciz belgelerindeki tarih ile iflastaki sıraya göre alırlar. Bu hüküm, aile yurdunun tasarruf hakkını sınırlayan ve cebrî icraya kapatan TMK Madde 391 ile birlikte değerlendirilmelidir; çünkü yurdun haczedilmezliği mutlak değildir ve mahkeme eliyle yönetim hâli saklı tutulmuştur. Düzenleme ayrıca İcra ve İflas Kanunu’nun aciz belgesi ve sıra cetveline ilişkin kurallarıyla yakından bağlantılıdır. Gerekçe, hükmün 1984 tarihli Öntasarı’dan alındığını ve eski Kanun’un 343. maddesini karşıladığını belirtir.
Uygulamada bu hüküm, aile yurdunun sağladığı korumanın alacaklıların haklarını tamamen ortadan kaldırmasını önleyen bir denge mekanizması kurar. Malik aczine düştüğünde alacaklılar yurdu doğrudan haczedip sattıramaz; bunun yerine mahkeme bir yönetici atar ve bu yönetici yurdu işleterek elde edilen gelirden alacaklıların tatminini sağlar. Yönetici, hem ailenin barınma menfaatini hem de alacaklıların alacaklarına kavuşma hakkını gözeterek hareket etmek zorundadır. Gerekçenin de işaret ettiği üzere, yürürlükteki metnin aksine artık yönetici atanması için alacaklıların başvurusu şart koşulmamış, mahkemenin aciz durumunda doğrudan atama yapabilmesine olanak tanınmıştır. Alacaklıların haklarını alma sırası, aciz belgelerindeki tarihe ve iflas hukukundaki sıralamaya göre belirlenir; böylece adil ve öngörülebilir bir tatmin düzeni kurulur ve keyfîlik önlenir.
Atanan yöneticinin yurdu amacına veya alacaklıların menfaatine aykırı biçimde yönetmesi hâlinde sorumluluğu doğar ve görevden alınması istenebilir; alacaklılar da sıraya aykırı ödemelere itiraz edebilir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, aile yurdunun haczedilmezliğinin malikin aczi hâlinde mutlak olmadığını, mahkemece atanan yöneticinin yurdu işletip alacaklıları sıraya göre tatmin etmesi gerektiğini benimsemektedir. Somut bir örnekle açıklamak gerekirse, tarımsal işletmesini aile yurdu hâline getiren bir malik borçlarını ödeyemez duruma düştüğünde, alacaklılar yurdu sattıramaz; mahkeme TMK Madde 393 uyarınca bir yönetici atar, bu yönetici işletmeyi sürdürerek elde ettiği gelirden alacaklılara aciz belgelerindeki tarih ve iflas sırasına göre ödeme yapar, böylece hem aile barınmasını korur hem de alacaklı haklarını gözetir.