TMK 411. Madde
(1) Vesayet işlerinde yetki küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine aittir.
TMK 411. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 361 inci maddesini karşılamaktadır. Yürürlükteki maddenin kenar başlığı, metne tam olarak uymadığı için “Salahiyettar makam” deyimi yerine maddede “Vesayet işlerinde yetki” deyimine yer verilmiştir. Vesayet işlerinde yetkili mahkemeler şimdiye kadar olduğu gibi vesayet altına alınan kişinin yerleşim yerindeki sulh ve asliye mahkemeleridir. Bir hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
TMK Madde 411, vesayet işlerinde yetkili makamı belirleyerek, vesayetle ilgili tüm kararların küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerince verileceğini hükme bağlar. Hükmün gerekçesi, 743 sayılı eski Kanunun 361. maddesini karşıladığını, eski metindeki ‘Salahiyettar makam’ deyiminin metne tam uymadığı için ‘Vesayet işlerinde yetki’ ifadesiyle değiştirildiğini ve bir hüküm değişikliği bulunmadığını belirtir. Gerekçe, vesayet işlerinde yetkili mahkemelerin korunan kişinin yerleşim yerindeki sulh ve asliye mahkemeleri olduğunu açıkça vurgular; bu da TMK m.397’de tanımlanan vesayet makamı (sulh hukuk mahkemesi) ile denetim makamı (asliye hukuk mahkemesi) ayrımıyla uyumludur. Yerleşim yeri kavramı bakımından TMK m.19 vd., vesayet altındaki kişinin yerleşim yeri bakımından ise TMK m.21 tamamlayıcı niteliktedir.
Maddenin uygulama mekanizması, yetkiyi tek ve net bir bağlama noktasına, yani korunan kişinin yerleşim yerine bağlar. Buna göre vasi atanması, hesapların denetimi, izin verilmesi gereken işlemler, vasinin görevden alınması gibi tüm vesayet işlemlerinde yetkili daireler, küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet daireleridir. Bu kural, ilgililerin hangi mahkemeye başvuracağı konusundaki belirsizliği ortadan kaldırır ve korunan kişiye coğrafî olarak en yakın, onun durumunu en iyi izleyebilecek makamın görevlendirilmesini sağlar. Yetki kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkemece re’sen gözetilir ve taraflarca aksi kararlaştırılamaz. Yerleşim yerinin sonradan değişmesi hâlinde yetkinin yeni dairelere geçeceği TMK m.412’de düzenlenmiş olup, bu iki hüküm birlikte vesayette yer ve yetki sürekliliğini kurar.
Yetkisiz bir vesayet dairesince verilen kararlar, yetkiye ilişkin kamu düzeni niteliği nedeniyle sakat olup, yetkili daireye gönderilmesi gerekir. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, vesayet işlerinde yetkinin kısıtlının veya küçüğün yerleşim yerindeki mahkemeye ait olduğunu ve bu yetkinin re’sen araştırılması gerektiğini istikrarla kabul etmektedir. Somut bir örnek: yaşlılık nedeniyle kısıtlanması istenen ve bir ilçede ikamet eden kişi hakkında başka bir ildeki sulh hukuk mahkemesine başvurulursa, mahkeme TMK Madde 411 uyarınca yetkisizlik kararı vererek dosyayı kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet makamına gönderir. Aynı şekilde küçük için vasi atanması talebinde de yetkili daire, küçüğün yerleşim yerindeki mahkemedir. Böylece hüküm, vesayet yargılamasında yetkili makamın belirlenmesinde açık, tek ve istikrarlı bir ölçüt getirerek hak kaybını ve usul karmaşasını önler.