TMK 415. Madde
(1) Haklı sebepler engel olmadıkça, vasiliğe, vesayet altına alınacak kişinin ya da ana veya babasının gösterdiği kimse atanır.
TMK 415. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 365 inci maddesini karşılamaktadır. Madde daha anlaşılır hâ le getirilmek suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Maddede isteği göz önünde tutulacak ana ve babanın “vesayet altına alınanın ana ve ya babası” olduğunu ifade etmek üzere “onun ana ya da babasının” ifadesi kullanılmıştır.
Açıklama
TMK Madde 415, vasi seçiminde vesayet altına alınacak kişinin ya da ana babasının gösterdiği kimsenin tercih edilmesini öngörerek, kısıtlının ve ailesinin iradesine vesayet rejimi içinde belirli bir ağırlık tanır. Hükmün gerekçesi, 743 sayılı eski Kanunun 365. maddesini karşıladığını ve maddenin daha anlaşılır biçimde yeniden kaleme alındığını belirtir. Bu düzenleme, vasi atamasında genel ölçütleri gösteren TMK m.413, eş ve hısımların önceliğini düzenleyen TMK m.414 ile birlikte bir bütün oluşturur; m.414 kanunî önceliği, m.415 ise ilgililerin iradeye dayalı tercihini güvence altına alır. Düzenlemenin temelinde, kısıtlıyla güven ilişkisi içinde olacak, onun değerlerini ve yaşam tercihlerini paylaşan bir kişinin vasi olmasının kısıtlının yararına olacağı düşüncesi yatar.
Maddenin uygulama mekanizması, vesayet makamına bağlayıcı olmayan ancak gözetilmesi zorunlu bir yönlendirme getirir. Buna göre, haklı sebepler engel olmadıkça, vasiliğe vesayet altına alınacak kişinin kendisinin gösterdiği veya ana babasının gösterdiği kimse atanır. Burada ‘haklı sebep’ kavramı belirleyicidir: gösterilen kişi TMK m.418 anlamında vasiliğe engel bir durumda bulunuyorsa, kısıtlıyla menfaat çatışması içindeyse, görevi yürütecek yetenekten yoksunsa (TMK m.413) ya da kısıtlının yararına aykırı bir tercih söz konusuysa, vesayet makamı bu gösterilen kişiyi atamayabilir. Vesayet makamı, gösterilen kişiyi atamadığı takdirde bu tercihten ayrılma sebebini somut olarak ortaya koymalıdır. Bu sayede kısıtlının ve ailesinin iradesine saygı gösterilirken, kısıtlının üstün yararı her hâlde korunmuş olur.
Gösterilen kişinin haklı bir sebep bulunmaksızın göz ardı edilmesi, atama kararının hukuka aykırılığı nedeniyle TMK m.422 uyarınca itiraz konusu yapılabilir ve kararın denetim makamınca gözden geçirilmesine yol açabilir. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, kısıtlının veya ailesinin gösterdiği kişinin atanmamasının ancak somut ve haklı bir sebebe dayandırılması gerektiğini kabul etmektedir. Somut bir örnek: yaşlılığı nedeniyle kısıtlanan bir kişi, kendisine yıllardır bakan ve güven duyduğu yeğenini vasi olarak göstermişse, bu yeğen vasilik koşullarını taşıdığı sürece vesayet makamı onu atamalıdır. Buna karşılık gösterilen yeğenin kısıtlıyla devam eden ciddi bir miras uyuşmazlığı bulunuyorsa, vesayet makamı haklı sebep gerekçesiyle başka birini atayabilir. Böylece TMK Madde 415, kısıtlının iradesine saygı ile üstün yararının korunmasını dengeli biçimde birleştirir.