TMK 418. Madde
(1) 3. Menfaati kendisine vasi atanacak kişinin menfaati ile önemli ölçüde çatışanlar veya onunla aralarında düşmanlık bulunanlar,
TMK 418. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 368 inci maddesi arılaştırılmak ve kısmen değiştirilmek suretiyle alınmıştır. Maddenin (1) numaralıbendinde İsviçre Medenî Kanununun 368 inci maddesinin (1) numaralıbendi ve bunu tekrarlayan yürürlükteki 368 inci maddenin (1) numaralıbendinden farklı olarak “vesayet altında bulunanlar” yerine “kısıtlılar” sözcüğükullanılmıştır. Zira vesayet altında bulunanlar küçükler ve kısıtlılardır. Küçükler vasi olamayacağına göre (1) numaralıbenddeki yasak sadece kısıtlılar içindir. Maddenin (4) numaralıbendinde “İlgili vesayet daireleri hâ kimliği” vesayete engel sebep sayılmaktadır. Bu bendin İsviçre Medenî Kanununun 384 üncü maddesinin (4) numaralıbendindeki karşılığı bu yasağıvasilik için “buna elverişli başka bir kişinin bulunması” koşuluyla öngörmüştür. Madde İsviçre’den farklı olarak böyle bir koşul aramaksızın, vasilik için elverişli bir kişi bulunsa da bulunmasa da vesayet makamı ya da denetim makamıhâ kimleri için vasi olmayıyasaklamaktadır.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 418. maddesi, vasiliğe engel olan sebepleri düzenleyen hükümdür. Kabul yükümlülüğünden kaçınma sebeplerinden farklı olarak bu maddede sayılan sebepler, kişinin vasi olarak atanmasını baştan engelleyen durumlardır. Yani bu sebeplerden biri varsa kişi vasi atanamaz; atanmış olsa dahi göreve başlatılamaz veya başlamışsa görevi sona erdirilir.
Vasiliğe engel sebepler şunlardır: kişinin kendisinin kısıtlı olması, aynı veya benzer bir iş için menfaat çatışmasında bulunması, vesayet altındaki kişi veya yakınlarıyla arasında ciddi uyuşmazlık bulunması, ağır bir ceza mahkûmiyeti, dürüstlükle bağdaşmayan yaşam biçimi, vasilik görevini kötüye kullanma geçmişi. Bu sebepler, vasinin görevi gereği gibi yürütemeyeceği veya vesayet altındaki kişiye zarar verebileceği varsayımına dayanır.
Kısıtlı olmak, vasi olamamanın en temel engelidir. Kendi işlerini yönetemeyen birisi başkasının işlerini yönetecek konumda olamaz. Menfaat çatışması, vasinin vesayet altındaki kişiyle aynı konuda rakip menfaatleri olması halinde ortaya çıkar; örneğin aynı mirasta hak iddia eden iki kişi birbirine vasi olamaz. Ciddi uyuşmazlık ise aile içi kavga, dava veya düşmanlık gibi durumları kapsar; bu hallerde vasi objektif karar veremeyeceği için atanmaz.
Ağır ceza mahkûmiyeti ve dürüstlükle bağdaşmayan yaşam biçimi, vasinin ahlâkî ehliyetsizliğine işaret eder. Özellikle güveni suistimal, dolandırıcılık, zimmet, sahtecilik gibi suçlardan mahkûm olmuş kişiler vasi atanamaz; çünkü vasilik güven görevi gerektirir. Vasilik görevini kötüye kullanma geçmişi de gelecekteki kötüye kullanım ihtimalinin bir göstergesi sayılır ve atamaya engel oluşturur. Yargıtay, bu engellerin varlığının titizlikle araştırılmasını; eksik araştırma nedeniyle atanan vasinin ortaya çıkacak zararlardan mahkeme dahil ilgili tüm tarafları sorumlu tutulabileceğini vurgulamaktadır. Madde, vasi seçiminde kaliteyi güvence altına alan önemli bir kurumsal süzgeçtir; vesayet altındaki kişinin korunması için hayatî bir ön koşul sunar.