TMK 536. Madde
(1) Fiil ehliyeti bulunmayanlar, bir ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklılar, okur yazar olmayanlar, mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri, resmî vasiyetnamenin düzenlenmesine memur veya tanık olarak katılamazlar.
(2) Resmî vasiyetnamenin düzenlenmesine katılan memura ve tanıklara, bunların üstsoy ve altsoy kan hısımlarına, kardeşlerine ve bu kişilerin eşlerine o vasiyetname ile kazandırmada bulunulamaz.
TMK 536. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 483 üncümaddesini karşılamaktadır. Maddenin kenar başlığımaddenin içeriğine uygun olarak “Düzenlemeye katılma yasağışeklinde” kaleme alınmıştır. Gerçekten de bu madde, vasiyatnameye katılmasıyasak olan kişileri belirlemiştir. Maddenin birinci fıkrasında hüküm değişikliği yapılmamıştır. Arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Kaynak İsviçre MedenîKanununun 503 üncümaddesinde ikinci bir fıkra ile bir kısıtlamaya daha yer verilmişiken bu fıkra yürürlükteki Kanuna alınmamıştır. Bu fıkra vasiyetnameyi düzenleyen resmîmemura ve tanıklara, bunların üstsoy ve altsoy kan hısımlarına, kardeşlerine ve bu kişilerin eşlerine vasiyetname ile kazandırmada bulunulmasınıyasaklamaktadır. Bu hükmün yürürlükteki Kanunda yer almamasının bir unutkanlık sonucu olduğu, yürürlükteki Kanunun 500 üncümaddesinin ikinci fıkrasında müeyyideyi düzenleyen bir hükme yer verilmişolmasından anlaşılmaktadır. Bu sebeple, söz konusu eksikliği gideren bir ikinci fıkra maddeye ilâve edilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 536, resmi vasiyetnamenin düzenlenmesine kimlerin katılamayacağını ve hangi kişiler lehine kazandırma yapılamayacağını düzenleyerek vasiyetnamenin tarafsızlığını ve güvenilirliğini korur. Resmi vasiyetname, memur ve tanıkların katılımıyla düzenlendiğinden, bu kişilerin mirasbırakanla yakınlığı ya da menfaat ilişkisi vasiyetin sıhhatini gölgeleyebilir. Maddenin gerekçesi, hükmün eski Medeni Kanunun 483. maddesini karşıladığını, kenar başlığının içeriğe uygun olarak ‘Düzenlemeye katılma yasağı’ biçiminde kaleme alındığını ve kaynak İsviçre Medeni Kanununda bulunup eski metne sehven alınmamış ikinci fıkranın yeniden eklendiğini açıklar. Düzenleme, resmi vasiyetnamenin düzenlenme usulünü öngören TMK m.532, memurun işlevini belirleyen m.533 ve tanıkların katılımını düzenleyen m.534 ile sıkı bağlantı içindedir. Yasak, hem düzenlemeye katılma hem de kazandırmadan yararlanma yönünden iki katmanlı bir koruma sağlar.
Maddenin işleyişinde birinci fıkra, düzenlemeye katılamayacak kişileri sayar: fiil ehliyeti bulunmayanlar, ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklılar, okur yazar olmayanlar, mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri memur ya da tanık olarak vasiyetnameye katılamaz. Bu kişilerin katılımı, vasiyetnamenin tarafsızlığını ve mirasbırakanın özgür iradesini zedeleyebileceğinden yasaklanmıştır. İkinci fıkra ise koruma alanını genişleterek, düzenlemeye katılan memura ve tanıklara, bunların üstsoy ve altsoy kan hısımlarına, kardeşlerine ve bu kişilerin eşlerine o vasiyetname ile kazandırmada bulunulamayacağını öngörür. Böylece düzenlemeye katılan kişilerin yakınlarının da vasiyetnameden yararlanması engellenir. Bu iki fıkra birlikte, resmi vasiyetnamenin düzenlenmesinde menfaat çatışmasını ve nüfuz kullanımını önleyici işlev görür.
Yasağa aykırılığın sonucu, fıkraların niteliğine göre farklılaşır: düzenlemeye yasaklı kişinin katılması vasiyetnamenin şekil sakatlığına yol açarken, yasaklı kişiye yapılan kazandırma o tasarruf yönünden geçersizdir ve TMK m.557 vd. uyarınca iptale tabidir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, düzenlemeye katılma yasağına aykırılığı vasiyetnamenin geçerliliğini etkileyen önemli bir sakatlık saymakta, yasaklı tanık veya memur katılımının bulunduğu vasiyetnameleri iptal davası kapsamında değerlendirmektedir. Somut bir örnekle: mirasbırakanın resmi vasiyetnameyi düzenlettiği sırada tanık olarak kendi kardeşinin katılması, birinci fıkra gereği yasak olduğundan vasiyetnamenin geçerliliğini sakatlar. Aynı şekilde, vasiyetnameye tanık olarak katılan bir komşunun çocuğuna o vasiyetnameyle taşınmaz bırakılması ikinci fıkraya aykırı olup bu kazandırma geçersiz sayılır; ancak vasiyetnamenin diğer geçerli kazandırmaları ayakta kalabilir.