TMK 567. Madde
(1) Mirasbırakanın kendi ölümünde ödenmek üzere üçüncü kişi lehine hayat sigortası yaptığı veya böyle bir kişiyi lehdar olarak sonra belirlediği ya da sigortacıya karşı olan istem hakkını sağlararası veya ölüme bağlı tasarrufla karşılıksız olarak üçüncü kişiye devrettiği hâllerde, sigorta alacağının mirasbırakanın ölümü zamanındaki satınalma değeri tenkise tâbi olur.
TMK 567. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 509 uncu maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur. Ancak, öğretideki açıklamalar dikkate alınarak maddenin öngördüğüihtimalleri açıklığa kavuşturacak bir ifade düzeltmesi yapılmıştır. Gerçekten madde, mirasbırakanın: 1. Kendi ölümünde ödenmek üzere üçüncükişi lehine hayat sigortasıyapmışolması, 2. Üçüncükişiyi böyle bir sigorta için lehdar olarak sonradan tayin etmesi, 3. Sigortacıya karşıolan istem hakkınısağlararasıveya ölüme bağlıtasarrufla karşılıksız olarak üçüncükişiye temlik etmişolmasıhâllerini kapsamaktadır.
Açıklama
TMK Madde 567, miras hukukunda tenkis kurumunun en teknik uygulamalarından birini, hayat sigortası ilişkisinden doğan değerlerin saklı pay bakımından nasıl ele alınacağını düzenler. Hüküm üç farklı ihtimali kapsar: mirasbırakanın kendi ölümünde ödenmek üzere üçüncü kişi lehine hayat sigortası yapması, sonradan bir kişiyi lehdar olarak belirlemesi ya da sigortacıya karşı sahip olduğu istem hakkını sağlararası veya ölüme bağlı tasarrufla karşılıksız olarak devretmesidir. Maddenin gerekçesi, 743 sayılı eski Kanun’un 509. maddesini karşıladığını ve öğretideki tartışmaları gidermek için ifade düzeltmesi yapıldığını vurgular. Düzenleme, TMK 560 ve devamındaki tenkis hükümleri ile birlikte okunmalı; ayrıca sigorta sözleşmesine ilişkin Türk Ticaret Kanunu’nun hayat sigortasına dair maddeleriyle bağlantı kurularak değerlendirilmelidir.
Uygulama mekanizması bakımından maddenin getirdiği kritik ölçüt, sigorta alacağının nominal poliçe bedeli değil, mirasbırakanın ölümü anındaki satınalma değeri üzerinden tenkise tâbi tutulmasıdır. Satınalma değeri, mirasbırakanın hayatta iken ödediği primlerin karşılığında o anda sigortacıdan talep edebileceği iştira (geri alım) değerini ifade eder; böylece tenkise konu edilen miktar, terekeden gerçekte çıkan ekonomik değerle sınırlanır. Lehdar üçüncü kişi, sigorta bedelini doğrudan kendi hakkı olarak sigortacıdan tahsil eder; ancak saklı payı zedelenen mirasçı, bu kişiye karşı yöneleceği tenkis talebinde yalnızca ölüm anındaki satınalma değerini esas alabilir. Mirasbırakanın primleri terekeden ödemiş olması, kazandırmanın karşılıksız niteliğini ve tenkise tâbiyetini pekiştirir; lehdarın iyiniyetli olup olmaması ise geri verme borcunun kapsamında TMK 566 uyarınca önem taşır.
Saklı pay sahibi mirasçıların hakkı zedelendiğinde, açılacak tenkis davasında hâkim, sigorta alacağının ölüm anındaki satınalma değerini bilirkişi marifetiyle saptar ve saklı payı tamamlayacak oranda lehdarın iade yükümlülüğüne karar verir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, hayat sigortası bedelinin saklı pay hesabında ve tenkiste dikkate alınacağını, ancak terekeye fiilen giren değerin iştira değeriyle sınırlı olduğunu istikrarlı biçimde kabul etmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse: mirasbırakan, ölümünde tek altsoyu olan çocuğunun saklı payını dolanmak amacıyla ikinci eşi lehine yüksek bedelli bir hayat sigortası yaptırmış ve poliçe bedeli ölümünde lehdara ödenmişse, saklı payı ihlal edilen çocuk, TMK Madde 567 uyarınca eşe karşı tenkis davası açarak, ödenen primlerin ölüm anındaki satınalma değeri ölçüsünde saklı payının tamamlanmasını isteyebilir. Böylece sigorta, saklı pay kurallarını etkisiz kılan bir araç olmaktan çıkarılır.