TMK 568. Madde

(1) Mirasbırakan, tahmin edilen devam sürelerine göre sermayeye çevrilmeleri hâlinde tasarruf edilebilir kısmı aşan intifa hakkı veya irat borcu ile terekesini yükümlü kılarsa, mirasçıları, intifa hakkının veya irat borcunun tenkisini ya da tasarruf edilebilir kısmı vererek bu yükümlülüğün kaldırılmasını isteyebilirler.

Açıklama

TMK Madde 568, mirasbırakanın terekesini tasarruf edilebilir kısmı aşan intifa hakkı veya irat borcuyla yükümlü kılması halinde mirasçıların başvurabileceği seçimlik yolları düzenlemektedir. Hüküm, saklı payı koruyan tenkis kurumuna ilişkin TMK 560 ve devamı hükümleriyle bağlantılıdır. Maddeye göre, mirasbırakan tahmin edilen devam sürelerine göre sermayeye çevrildiklerinde tasarruf edilebilir kısmı aşan intifa hakkı veya irat borcu ile terekesini yükümlü kılarsa, mirasçılar ya bu intifa hakkının veya irat borcunun tenkisini isteyebilirler ya da tasarruf edilebilir kısmı vererek bu yükümlülüğün tümüyle kaldırılmasını talep edebilirler. Burada özellik, süreklilik arz eden ve süresi belirsiz olabilen intifa ile irat gibi yükümlülüklerin saklı paya etkisinin, sermayeye çevirme yöntemiyle hesaplanmasıdır. Gerekçede, maddenin kenar başlığının kısaltılarak İntifa hakkı veya irat bakımından biçiminde kaleme alındığı ve hüküm değişikliği yapılmadığı açıklanmaktadır.

Maddenin uygulama mekanizması, süregelen yükümlülüklerin parasal değerinin tespitine ve mirasçıya tanınan ikili seçim hakkına dayanır. İntifa hakkı veya irat borcu, hak sahibinin tahmini yaşam süresi ya da hakkın öngörülen devam süresi esas alınarak sermayeye çevrilir; böylece bu yükümlülüğün terekeye getireceği toplam yük parasal olarak hesaplanır. Bu değer tasarruf edilebilir kısmı aşıyorsa, saklı paylı mirasçılar iki yoldan birini seçebilir. Birinci yolda yükümlülüğün kendisinin tenkisi istenir; yani intifa veya irat, saklı payı zedelemeyecek ölçüye indirilir. İkinci yolda ise mirasçı, lehtara tasarruf edilebilir kısmı bir defada vererek intifa veya irat yükümlülüğünü tümüyle ortadan kaldırır ve terekeyi bu süreğen yükten kurtarır. Bu ikinci seçenek, mirasçıların terekeyi serbestçe kullanabilmesi açısından önemli bir kolaylık sağlar; özellikle ömür boyu intifa gibi uzun süreli ve idaresi güç yüklerden kurtulmak isteyen mirasçılar için avantajlıdır.

TMK Madde 568 uyarınca mirasçılar seçimlerini tenkis yönünde kullanırsa intifa veya irat saklı payı koruyacak ölçüye indirilir; tasarruf edilebilir kısmı ödeme yönünde kullanırsa yükümlülük tümüyle sona erer ve tereke bu yükten kurtulur. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, tasarruf edilebilir kısmı aşan intifa veya irat yükümlülüklerinde mirasçılara bu seçimlik hakkın tanınması gerektiğini ve sermayeye çevirme hesabının tahmini devam süreleri esas alınarak yapılacağını kabul etmektedir. Somut bir örnekle: mirasbırakan, terekesindeki bir taşınmaz üzerinde ömür boyu intifa hakkını bir yakınına bırakmış ve bu intifanın sermayeye çevrilmiş değeri tasarruf edilebilir kısmı aşıyorsa, saklı paylı mirasçılar dilerse intifanın saklı payı aşan kısmının tenkisini isteyerek hakkı sınırlandırır; dilerse lehtara tasarruf edilebilir kısma denk düşen bir bedeli ödeyerek intifayı tümüyle kaldırır ve taşınmazı tam mülkiyetle kullanmaya başlar. Hangi yolun seçileceği, mirasçıların ekonomik çıkarına ve taşınmazı kullanma isteğine göre belirlenir.