TMK 573. Madde
(1) Mirasbırakan, mirastan feragat eden mirasçıya, sağlığında terekenin tasarruf edilebilir kısmını aşan edimlerde bulunmuşsa; diğer mirasçılar bunun tenkisini isteyebilirler. Bu durumda, mirastan feragat edenin sadece saklı payını aşan miktar tenkise tâbi olur.
(2) Edimlerin değerlerinin mahsubu, mirasta denkleştirme kurallarına göre yapılır.
TMK 573. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 515 inci maddesini karşılamaktadır. Yürürlükteki maddenin konu ve kenar başlıkları “B. Tenkis ve geri verme”, “I. Tenkis” ve “II.Geri verme” şeklindedir. Bu başlıklar isabetli değildir. Zira bu maddede mirastan feragat durumunda “tenkis”, bunu izleyen 574 üncümaddede ise mirastan feragat durumunda “geri verme” konularıdüzenlendiğinden, İsviçre aslıolan 535 ve 536 ncımaddelerde olduğu gibi kenar başlıklar düzeltilmiştir. Yürürlükteki 515 inci maddede mirasbırakanın sağlığında yerine getirdiği “mallar” sözcüğüyerine İsviçre MedenîKanununun 535 inci maddesinde kullanılan daha üst ve genişbir kavram olarak “edimler” ifadesine yer verilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 573, mirastan feragat eden mirasçıya mirasbırakanın sağlığında yaptığı edimlerin tenkisini düzenlemektedir. Hüküm, mirastan feragat sözleşmesine ilişkin TMK 528 ve saklı payı koruyan tenkis kurumuna dair TMK 560 ve devamı hükümleriyle bağlantılıdır. Maddeye göre mirasbırakan, feragat eden mirasçıya sağlığında terekenin tasarruf edilebilir kısmını aşan edimlerde bulunmuşsa, diğer mirasçılar bunun tenkisini isteyebilirler. Ancak tenkis, feragat edenin sadece saklı payını aşan miktarla sınırlıdır; çünkü feragat eden zaten mirasçılıktan vazgeçtiği için onun lehine sadece saklı pay ölçüsünde bir koruma gözetilir. İkinci fıkra, edimlerin değerlerinin mahsubunun mirasta denkleştirme kurallarına göre yapılacağını öngörür. Gerekçede, eski metindeki mallar sözcüğü yerine İsviçre Medenî Kanununun 535 inci maddesindeki daha geniş edimler kavramının tercih edildiği ve kenar başlıkların İsviçre aslına uygun olarak düzeltildiği açıklanmaktadır.
Maddenin uygulama mekanizması, feragat edene yapılan sağlararası kazandırmaların diğer mirasçıların saklı paylarını koruyacak biçimde hesaba katılmasına dayanır. Tenkis talebinin koşulu, mirasbırakanın feragat eden mirasçıya tasarruf edilebilir kısmı aşan edimlerde bulunmuş olmasıdır. Bu durumda diğer mirasçılar tenkis davası açabilir; ancak feragat eden, saklı payı oranında korunduğundan yalnızca saklı payını aşan kısım tenkise tabi tutulur. İkinci fıkra uyarınca edimlerin değeri, denkleştirmeye ilişkin TMK 669 ve devamı hükümleri çerçevesinde hesaplanır. Örneğin mirasbırakan, feragat eden bir çocuğuna sağlığında terekenin tasarruf edilebilir kısmını aşacak şekilde yüksek bir kazandırma yapmışsa, diğer mirasçılar saklı paylarının zedelendiğini ileri sürerek bu kazandırmanın, feragat edenin saklı payını aşan kısmının tenkisini talep edebilirler. Böylece feragat, saklı paylı diğer mirasçılar aleyhine bir kötüye kullanma aracına dönüşmez ve denge korunur.
TMK Madde 573 kapsamında açılan tenkis davasında mahkeme, feragat edene yapılan edimin tasarruf edilebilir kısmı aşan bölümünü, feragat edenin saklı payını da dışlayarak tenkise tabi tutar ve diğer mirasçıların saklı paylarını tamamlar. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, mirastan feragat edene yapılan sağlararası kazandırmaların tenkisinde, feragat edenin saklı payının hesaba katılacağını ve yalnızca bunu aşan kısmın iade edileceğini, değerlerin ölüm anına göre denkleştirme kurallarıyla belirleneceğini kabul etmektedir. Somut bir örnekle: mirasbırakan, ileride feragat eden bir çocuğuna sağlığında 3 milyon lira değerinde bağış yapmış, tasarruf edilebilir kısım 1,5 milyon lira ve feragat edenin saklı payı 500 bin lira olarak hesaplanmışsa, tenkise tabi tutulacak miktar yalnızca saklı payı aşan kısımla sınırlı kalır. Bu fazla tutar terekeye iade edilerek, saklı payları zedelenen diğer mirasçılar arasında dağıtılır; böylece feragat ve kazandırma yoluyla saklı payın dolanılması engellenmiş olur.