TMK 70. Madde
(1) Üyelerin ödenti verme borcu tüzükle düzenlenir. Tüzükte düzenleme yoksa üyeler, dernek amacının gerçekleşmesi ve borçlarının karşılanması için zorunlu ödentilere eşit olarak katılırlar. Dernekten çıkan veya çıkarılan üye, üyelikte bulunduğu sürenin ödentisini vermek zorundadır.
(2) Onursal üyeler ödenti vermek zorunda değildir.
TMK 70. Madde Gerekçesi
Madde yürürlükteki Kanunun 64 üncü maddesini karşılamakta olup, İsviçre Medenî Kanununun 71 inci maddesinin Fransızca ve Almanca metnine uygun olarak yeniden düzenlenmiştir. Madde, üyelik yükümlülüklerinden “ödenti verme borcu”nu hükme bağlamakta, bu borcun tüzükle düzenleneceğini, tüzükte hüküm bulunmamasıhâ linde ise üyelerin dernek amacının gerçekleşmesi ve borçlarının karşılanması için zorunlu ödentilere eşit olarak katılacağını, dernekten çıkan ve ya çıkarılan üyenin, üyelikte bulunduğu sürenin ödentisini vermek zorunda olduğunu onursal üyelerin ödenek vermeye zorlanamayacağınıöngörmektedir. Maddeye, ödenti tüzükle belirlenmemişse, üyenin derneğin tüm borçlarınıö demek zorunda olmadığı, sadece amacı ve borçlarının karşılanması için belli bir miktar ödenti vereceği konusunda açıklık getirilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 70, dernek üyeliğinin getirdiği temel maddi yükümlülük olan ödenti verme borcunu düzenler ve bu borcun kaynağını öncelikle dernek tüzüğüne bağlar. Hüküm, tüzükte ödentinin miktarı, ödenme biçimi ve dönemi serbestçe belirlenebilirken, tüzükte hiçbir düzenleme bulunmaması hâlinde üyelerin, derneğin amacının gerçekleşmesi ve borçlarının karşılanması için zorunlu ödentilere eşit olarak katılacağını öngörür. Bu kural, TMK Madde 68’deki eşitlik ilkesinin mali alandaki yansımasıdır ve TMK Madde 71’deki diğer yükümlülüklerle birlikte üyelik statüsünün ödev boyutunu tamamlar. Düzenleme İsviçre Medeni Kanunu’nun 71. maddesinden esinlenmiş olup, üyenin derneğin tüm borçlarından değil, yalnızca amacın gerçekleşmesi için gerekli belirli ödentiden sorumlu tutulacağına açıklık getirir.
Uygulama mekanizması bakımından önemli olan, ödentinin üyeyi kişisel olarak dernek borçlarından sorumlu kılmadığıdır; üyenin yükümlülüğü, tüzükte veya kanunda belirlenen ödenti tutarıyla sınırlıdır ve dernek alacaklılarına karşı doğrudan kişisel sorumluluk doğurmaz. Madde ayrıca dernekten çıkan veya çıkarılan üyenin, üyelikte bulunduğu sürenin ödentisini ödemek zorunda olduğunu hükme bağlayarak, üyeliğin sona ermesinin geçmişe yönelik birikmiş borçları ortadan kaldırmadığını netleştirir. İkinci fıkra ise onursal üyeleri ödenti yükümlülüğünden muaf tutar; onursal üyelik, katkı ve emeğin takdiri amacıyla verildiğinden bu üyelere mali külfet yüklenemez. Örneğin bir kültür derneğinde aidatını ödemeden çıkma talebinde bulunan üye, ayrıldığı tarihe kadar biriken aidatları ödemekten kurtulamaz.
Ödenti borcunu yerine getirmeyen üye hakkında dernek, tüzükte öngörülen koşullarla üyelikten çıkarma yoluna gidebileceği gibi, birikmiş aidat alacağını TMK Madde 70’e dayanarak genel hükümler çerçevesinde icra takibi veya alacak davası yoluyla da talep edebilir. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında, ayrılan üyenin üyelik dönemine ilişkin aidat borcundan sorumlu tutulması ve onursal üyelerden aidat istenememesi istikrarlı biçimde kabul edilmektedir. Somut bir örnekte, tüzüğünde aylık aidat öngören bir spor kulübünde iki yıl aidatını ödemeyen üyenin üyeliği, tüzükteki çıkarma sebebine dayanılarak sona erdirilebilir; ancak dernek, üyenin ödemediği geçmiş dönem aidatlarını ayrıca dava ederek tahsil edebilir. Böylece TMK Madde 70, hem derneğin mali sürekliliğini güvence altına alır hem de üyenin sorumluluğunu makul ve öngörülebilir bir sınırda tutar.