TMK 69. Madde
(1) Her üyenin genel kurulda bir oy hakkı vardır; üye, oyunu şahsen kullanmak zorundadır.
(2) Onursal üyelerin oy hakkı yoktur.
TMK 69. Madde Gerekçesi
Maddede üyelerin oy hakkıdüzenlenmiştir. Eşitlik ilkesi gereği, her üyenin bir oy hakkına sahip olacağıtabiî dir.
Açıklama
TMK Madde 69, dernek içi demokrasinin en temel aracı olan oy hakkını düzenleyerek, her üyenin genel kurulda bir oy hakkına sahip olduğunu ve bu oyu bizzat kullanmak zorunda olduğunu hükme bağlar. Düzenleme, TMK Madde 68’de güvence altına alınan eşitlik ilkesinin karar alma sürecindeki somut görünümüdür; üyeler arasında oy ağırlığı bakımından ayrım yapılamaz ve hiçbir üyeye birden fazla oy tanınamaz. Hüküm, genel kurulun oluşumunu düzenleyen TMK Madde 73 ve toplantı ile karar yeter sayılarını belirleyen TMK Madde 81 ile birlikte değerlendirildiğinde, derneğin iradesinin eşit ve şahsi oyların toplamından doğduğunu ortaya koyar. İkinci fıkra ise onursal üyelerin oy hakkına sahip olmadığını belirterek, bu üyeliğin sembolik ve katkıyı takdir edici niteliğini pekiştirir.
Oyun şahsen kullanılması kuralı, dernek hukukunda oy hakkının kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak olduğunu gösterir; bu nedenle üye, oyunu bir başkasına vekâleten devredemez ve genel kurulda kendi adına başkasının oy kullanmasını sağlayamaz. Bununla birlikte tüzel kişi üyelerin, organları aracılığıyla yetkilendirdikleri temsilci eliyle oy kullanması bu kuralla çelişmez; çünkü burada oyu kullanan, tüzel kişinin yetkili temsilcisidir. Uygulamada genel kurul toplantılarında hazirun listesi düzenlenir, oy kullanacak üyelerin kimliği denetlenir ve böylece şahsen oy kullanma ilkesine riayet sağlanır. Örneğin yurt dışında bulunduğu için toplantıya katılamayan bir üye, başka bir üyeyi vekil tayin ederek oy kullandıramaz; katılamadığı toplantıda oy hakkını yitirmiş sayılır.
Oy hakkının ihlali, örneğin bir üyenin oy kullanmasının engellenmesi, onursal üyeye oy kullandırılması ya da vekâleten oy kabul edilmesi, alınan genel kurul kararının sıhhatini etkiler ve menfaati ihlal edilen üye TMK Madde 83 uyarınca kararın iptali davası açabilir. Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre, oy hakkına ve şahsen oy kullanma ilkesine aykırı biçimde oluşan ve sonuca etkili olan kararlar iptale tabidir. Somut bir örnekte, yönetim kurulu seçiminde bazı üyelerin vekâletnameyle birden fazla oy kullanmasına izin verilen bir genel kurulda, bu usulsüzlük sonucu etkilemişse seçim kararı iptal edilir. Bu nedenle TMK Madde 69 kapsamında genel kurul divanının, yalnızca üye sıfatını taşıyan ve bizzat hazır bulunan kişilerin eşit biçimde oy kullanmasını titizlikle sağlaması, kararların hukuki geçerliliği için belirleyicidir.