Açıklama

Türk Medeni Kanunu’nun 69. maddesi, dernek üyelerinin oy hakkını düzenleyen kısa ama ilkesel bakımdan önemli bir hükümdür. Madde, her üyenin genel kurulda bir oy hakkına sahip olduğunu ve oyun şahsen kullanılması zorunluluğunu; onursal üyelerin oy hakkından yoksun olduğunu hükme bağlamaktadır.

“Her üyenin bir oy hakkı” kuralı, eşit oy ilkesini somutlaştırır. Bu kural TMK 68’deki eşitlik ilkesiyle uyumludur: malvarlığına katkı miktarından, kurucu olmaktan ya da ayrıcalıklı statüden bağımsız olarak her üye genel kurulda aynı ağırlıkta oy kullanır. Ticaret şirketlerindeki oy hakkının paya orantılı olmasından (TTK 434) farklı olarak derneklerdeki eşit oy ilkesi, kazanç amacı gütmeyen örgütlenmenin demokratik yapısını yansıtır. Tüzükle bu kuralın değiştirilmesi, yani bazı üyelere birden fazla oy hakkı tanınması, TMK 68’deki eşitlik ilkesiyle doğrudan çelişeceğinden geçersiz sayılır.

Oyun şahsen kullanılması zorunluluğu, vekâleten oy kullanımını dışarıda bırakır. Bu kural, oy hakkını kişisel nitelikte bir hak olarak konumlandırır; üye toplantıya katılmadan oyunu başkasına devredemez. Onursal üyelerin oy hakkından yoksun olması ise bu statünün onursal — bir başka deyişle sembolik — niteliğini yansıtır: onursal üyeler ödenti vermekle yükümlü değildir (TMK 70/f.2) ve oy hakkı da bulunmamaktadır. 5253 sayılı Dernekler Kanunu, oy kullanım koşullarına ilişkin ek kurallar getirmemiş; TMK 69’u temel kural olarak benimsemiştir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, vekâleten kullanılan oyların geçersiz sayılacağını ve bu oyların belirleyici olduğu kararların iptale konu olabileceğini içtihat olarak benimsemektedir.