TMK 623. Madde

(1) İlânda belirtilen sürenin dolmasıyla defterin tutulması sona erer ve defter, bu tarihten başlayarak tanınacak en az bir aylık süre içinde ilgililerce incelenebilir.

(2) Defter tutma giderleri terekeden ödenir. Giderler terekeden karşılanamazsa defter tutulmasını istemiş olan mirasçılardan alınır.

Açıklama

TMK Madde 623, resmî defter tutma sürecinin tamamlanmasını ve defterin ilgililerce incelenmesini düzenleyerek bu müessesenin sonuç aşamasını belirler. Birinci fıkraya göre, ilânda belirtilen sürenin dolmasıyla defter tutma işlemi sona erer ve defter, bu tarihten başlayarak tanınacak en az bir aylık süre içinde ilgililerce incelenebilir. İkinci fıkra ise defter tutma giderlerinin öncelikle terekeden ödeneceğini, terekeden karşılanamazsa defter tutulmasını istemiş olan mirasçılardan alınacağını öngörür. Bu hüküm, TMK 621 uyarınca yapılan ilân yoluyla çağrı ve TMK 622 kapsamındaki doğrudan deftere geçirme işlemlerinin ardından gelir; mirasçıların TMK 626 ve 627 çerçevesinde beyanda bulunmasından önceki son hazırlık adımını oluşturur. Gerekçeye göre düzenleme, İsviçre Medenî Kanunu kaynaklı olup hüküm değişikliği yapılmaksızın arılaştırılarak iki fıkra hâline getirilmiştir.

Uygulamada defterin incelemeye açılması, mirasçıların terekenin gerçek mali tablosunu öğrenmeleri açısından belirleyici bir aşamadır. İlân süresinin dolmasıyla alacak ve borç bildirimleri toplanmış, doğrudan deftere geçirilmesi gereken kalemler kaydedilmiş olur; böylece tereke aktif ve pasifiyle somutlaşır. En az bir aylık inceleme süresi, mirasçıya defterdeki kayıtları görüp seçimini bilinçli yapma imkânı tanır ve bu süre TMK 626 uyarınca beyana çağrı sürecini hazırlar. Giderlere ilişkin ikinci fıkra ise sürecin mali yükünü adil biçimde dağıtır: defter tutma esas itibarıyla terekenin korunması amacına hizmet ettiğinden giderler öncelikle terekeden karşılanır. Ancak tereke giderleri karşılamaya yetmezse, bu külfet defter tutulmasını talep ederek süreci başlatan mirasçıya yüklenir. Böylece talepte bulunan mirasçı, sağladığı korumanın mali sonuçlarını da üstlenmiş olur ve süreç ekonomik bakımdan dengeli biçimde tamamlanır.

Defterin usulüne uygun biçimde incelemeye açılmaması veya inceleme süresinin eksik tanınması, mirasçıların seçim haklarını sağlıklı kullanmalarını engelleyebileceğinden işlemin geçerliliğini tartışmalı kılabilir. Yargıtay ilgili Hukuk Dairesi, resmî defter tutma sürecinde öngörülen sürelerin ve inceleme imkânının mirasçıların korunması bakımından usuli güvence niteliği taşıdığını kabul etmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse: defter tutulmasını isteyen mirasçı, ilân süresi dolduktan sonra defterin bir aylık süre boyunca incelenmesini sağlar; bu süre içinde defterdeki borç kalemlerinin aktifi aştığını görürse mirası reddetme yoluna gidebilir. Tereke bu işlemin giderlerini karşılayamayacak durumdaysa, TMK Madde 623’ün ikinci fıkrası uyarınca defter tutma giderleri, süreci başlatan bu mirasçıdan tahsil edilir; böylece masrafların kimin üzerinde kalacağı belirsizliğe yer bırakmadan çözülmüş olur.