TMK 776. Madde
(1) Birden çok kişinin taşınır malları önemli bir zarara uğratılmadan veya aşırı bir emek ve para harcanmadan ayrılmayacak şekilde birbiriyle birleşmiş veya karışmışsa o kişiler, yeni şey üzerinde kendi taşınırlarının birleşme veya karışma zamanındaki değerleri oranında paylı mülkiyete sahip olurlar.
(2) Bir taşınır diğer bir taşınırla onun ikincil nitelikte bütünleyici parçası olacak şekilde karışır veya birleşirse; eşyanın tamamı, ana parçanın malikine ait olur.
(3) Tazminat ve sebepsiz zenginleşmeden doğan istem hakları saklıdır.
TMK 776. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 700 üncü maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur. Madde arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Kenar başlık “Karışma ve birleşme” olarak ifade edilmiştir. Kaynak İsviçre Medenî Kanununun Almanca metni göz önünde tutularak, madde, yeniden düzenlenmiş ve özellikle ikinci fıkrada, bir taşınır diğer taşınırla onun ikincil nitelikte bütünleyici parçasıolacak şekilde karışır ve ya birleşirse eşyanın tamamının ana parçanın malikine ait olacağıhususu açıklığa kavuşturulmuştur. Üçüncüfıkrada ise tazminat ve sebepsiz zenginleşmeden doğan istem haklarısaklıtutulmuştur.
Açıklama
TMK Madde 776, birden çok kişiye ait taşınır malların birbirine karışması veya birleşmesi hâlinde mülkiyetin akıbetini düzenler. Birinci fıkraya göre, taşınırlar önemli bir zarara uğratılmadan veya aşırı emek ve para harcanmadan ayrılamayacak şekilde birleşmiş ya da karışmışsa, malikler yeni şey üzerinde, kendi taşınırlarının birleşme anındaki değerleri oranında paylı mülkiyete sahip olurlar. İkinci fıkra, bir taşınırın diğerine ikincil (tâli) nitelikte bütünleyici parça olarak katılması hâlinde eşyanın tamamının ana parçanın malikine ait olacağını belirtir; üçüncü fıkra tazminat ve sebepsiz zenginleşme istemlerini saklı tutar. Hüküm, işleme yoluyla kazanmayı düzenleyen TMK Madde 775 ile aynı aslen kazanma ailesindendir.
Uygulamada hükmün işleyişi, birleşme veya karışmanın geri dönülemez olup olmadığına göre belirlenir. Farklı kişilere ait tahıllar bir siloda karışır, ayrı maliklerin akaryakıtları aynı tankta birleşir ya da değişik kişilere ait metaller eritilip tek bir kütle hâline gelirse ve bunları ekonomik biçimde ayırmak mümkün değilse, ortaya çıkan yeni şey üzerinde maliklerin payları, kattıkları malların birleşme anındaki değerleri oranında belirlenir. Buna karşılık ikinci fıkra, katılan taşınırlardan birinin diğerine göre açıkça tâli, yani bütünleyici parça konumunda olduğu hâlleri ayrı tutar: bir tablonun çerçevesinin tabloya, bir makineye takılan küçük bir yedek parçanın makineye katılması gibi durumlarda eşyanın tamamı ana parçanın malikine ait olur.
Bu düzenlemenin sonucu, mülkiyet ilişkisinin yeniden şekillenmesi ve hak kaybına uğrayan tarafa denkleştirme imkânı tanınmasıdır. Paylı mülkiyetin kurulduğu hâllerde taraflar arasındaki ilişki paylı mülkiyet hükümlerine tabi olur; ana parça malikine geçen hâllerde ise tâli parçanın maliki, üçüncü fıkra gereği tazminat veya sebepsiz zenginleşme talebiyle değerinin karşılığını isteyebilir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, ayrılmanın önemli zarar veya aşırı masraf doğurup doğurmadığını ve hangi parçanın ana, hangisinin tâli olduğunu somut keşif ve bilirkişi incelemesiyle belirlemektedir. Pratik örnekle, başka birinin boyası kendi aracına karışan kişi, boyayı ayıramayacağından TMK Madde 776 uyarınca durum değerlendirilir ve hak kaybına uğrayan taraf tazminat isteyebilir.