TMK 122. Madde
(1) Nişanlılık evlenme dışındaki bir sebeple sona ererse, nişanlıların birbirlerine veya ana ve babanın ya da onlar gibi davrananların, diğer nişanlıya vermiş oldukları alışılmışın dışındaki hediyeler, verenler tarafından geri istenebilir.
(2) Hediye aynen veya mislen geri verilemiyorsa, sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır.
TMK 122. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 86 ncı maddesini karşılamaktadır. Maddede nişanısona erdiren sebeplerin tek tek (bozulma, ölüm, gaiplik kararışeklinde) sayılması yerine “Nişanlılık evlenme dışındaki bir sebeple sona ererse” ifadesi kullanılmıştır. Böylece nişanlılık evlenme dışında her ne sebeple sona ererse ersin bu madde gereğince hediyelerin geri verilmesi gerektiği hükme bağlanmıştır. Maddenin ikinci fıkrasında “hediye aynen ve ya mislen geri verilemiyorsa” karşılığının sebepsiz zenginleşme kurallarına göre geri verilmesi öngörülmüştür. Birçok hâ llerde aynen mevcut olmayan hediye mislen mevcuttur. Buna rağmen yürürlükteki hükme göre davalının sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre hediye yerine bir bedel ö demek suretiyle kurtulması, özellikle paranın değer kaybına uğradığıbüyük oranlıenflasyonların yaşandığıdönemlerde haksız sonuçlara yol açmaktadır. Bu nedenle maddeye hediyenin sadece aynen bulunmamasının yeterli olmadığı, mislen mevcut ise yine davalının hediyeyi mislen temin edip tazmin etmesi esasıeklenerek, mislen ifasımümkün olmayan bir hediye söz konusu ise, o zaman bunun yerine değerinin sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre para olarak ödenmesine karar verilmesi kabul edilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 122, nişanlılığın evlenme dışındaki bir sebeple sona ermesi hâlinde, nişanlıların birbirlerine veya ana-baba ya da onlar gibi davrananların diğer nişanlıya verdikleri alışılmışın dışındaki hediyelerin geri istenebileceğini düzenler. Hüküm, nişanlılığa ilişkin TMK Madde 118 vd. düzenlemelerinin bir parçası olup, nişanın bozulması hâlindeki tazminata ilişkin TMK Madde 120 ve 121 ile birlikte değerlendirilmelidir. Kanun koyucu, sona erme sebeplerini tek tek saymak yerine evlenme dışında her ne sebeple sona ererse ersin ifadesini kullanarak, bozulma, ölüm ve gaiplik dâhil tüm sona erme hâllerini kapsama almıştır. Geri verme yükümlülüğü yalnızca alışılmışın dışındaki, yani mutat sayılamayacak değerli hediyeleri kapsar; günlük yaşamın olağan, değeri düşük hediyeleri ise iade kapsamı dışındadır.
Hükmün uygulanmasında öncelikle hediyenin niteliği belirlenir: yüzük, bilezik, değerli takı veya benzeri mutat olmayan armağanlar iade kapsamındayken, çiçek, küçük hediyeler gibi alışılmış armağanlar geri istenemez. İade kuralı önce aynen veya mislen geri verme esasına dayanır; hediye mevcutsa aynen, tüketilmiş ancak benzeri temin edilebilen bir şeyse mislen iade edilir. Maddenin ikinci fıkrası, hediye aynen veya mislen geri verilemiyorsa sebepsiz zenginleşme hükümlerinin yani TBK Madde 77 vd. uygulanacağını öngörür; bu durumda hediyenin değeri para olarak iade edilir. Kanun koyucu, eski düzenlemenin enflasyonist dönemlerde yarattığı haksızlığı gidermek için, mislen ifası mümkün olan hediyenin para yerine aynı cinsten temin edilip iade edilmesini esas almış; yalnızca mislen ifa imkânsızsa değerin sebepsiz zenginleşme kurallarına göre ödenmesini kabul etmiştir.
İade talebi, hediyeyi veren kişiye ait olup, nişanlılığın sona ermesinden itibaren TMK Madde 123 uyarınca bir yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi içtihatları, alışılmışın dışındaki hediyenin tespitinde tarafların ekonomik ve sosyal durumunun ölçüt alınacağını, takıların kural olarak iade kapsamında bulunduğunu istikrarla vurgular. Somut bir örnek vermek gerekirse: nişanı ölüm sebebiyle sona eren bir ilişkide, vefat eden nişanlının ailesine takılan pırlanta yüzük ve altın bilezikler aynen mevcutsa aynen, satılmış veya kaybedilmişse misli temin edilerek iade edilir; misli de bulunamıyorsa değerleri sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre para olarak ödenir. Böylece TMK Madde 122, nişanın akıbeti ne olursa olsun değerli hediyelerin haksız biçimde karşı tarafta kalmasını önler.