I. Bütünlük oluşturan veya aile belgeleri ile özel anı değeri olan eşya
TMK 653. Madde
(1) Mirasçılardan birinin karşı çıkması hâlinde, nitelikleri veya özgülendikleri amaç gereği bir bütünlük oluşturan eşya birbirinden ayrılamaz.
(2) Aile belgeleri ile aile için özel anı değeri olan eşya, mirasçılardan birinin karşı çıkması hâlinde satılamaz. Mirasçılar arasında anlaşmazlık çıkarsa sulh hâkimi, yerel âdetleri, âdet yoksa kişisel durumları göz önünde tutarak bu eşyanın, payına mahsup edilmek veya edilmemek suretiyle mirasçılardan birine özgülenmesine ya da satılmasına karar verir.
(3) Özel kanun hükümleri saklıdır.
TMK 653. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 592 inci maddesini karşılamaktadır. Maddenin aslıolan İsviçre Medenî Kanununun 613 üncü maddesinde bu madde üçfıkra hâ linde düzenlenmiştir. İkinci ve üçüncüfıkra arasındaki yakın ilgi nedeniyle bu iki fıkra birleştirilmek suretiyle madde iki fıkra ya dönüştürülmüş ve İsviçre Medenî Kanununda olmayan kısa bir üçüncüfıkra eklenmiştir. Hüküm değişikliği yoktur. Maddenin kenar başlığıiçeriğiyle uyumlu hâ le getirilip arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Maddeye yeni eklenen üçüncüfıkrada “Özel kanun hükümleri saklıdır.” denilmek suretiyle, kanunlarda öngörülen özel hükümler nedeniyle bu tür eşyanın paylaşımında bu hüküm yerine, ilgili özel yasa hükümlerinin uygulanacağıvurgulanmak istenmiştir.
Açıklama
TMK Madde 653, paylaşmada bütünlük oluşturan eşya ile aile belgeleri ve aile için özel anı değeri olan eşyanın özel rejimini düzenler. Birinci fıkraya göre, mirasçılardan birinin karşı çıkması hâlinde, nitelikleri veya özgülendikleri amaç gereği bir bütünlük oluşturan eşya birbirinden ayrılamaz. İkinci fıkra, aile belgeleri ile aile için özel anı değeri olan eşyanın bir mirasçının itirazı hâlinde satılamayacağını; anlaşmazlık çıkarsa sulh hâkiminin yerel âdetleri, âdet yoksa kişisel durumları gözeterek bu eşyayı bir mirasçıya özgülemesine ya da satılmasına karar vereceğini düzenler. Üçüncü fıkra ise özel kanun hükümlerini saklı tutar. Madde, paylaşmanın genel ilkelerini düzenleyen 642 ve devamı maddelerin bir tamamlayıcısıdır.
Maddenin uygulama mekanizması iki ayrı koruma kategorisi öngörür. İlki, bir koleksiyon, takım veya işlevsel bütün oluşturan eşyanın (örneğin bir tablo serisi, bir kitaplık veya bir takım mobilya) parçalara ayrılarak değerinin düşürülmesini önler; tek bir mirasçının itirazı bu ayrılmayı engellemeye yeter. İkincisi, aile fotoğraf albümleri, mektuplar, aile şeceresi, madalya gibi maddi değerinden çok manevi değeri olan eşyaların satışını yine tek mirasçının itirazıyla durdurur. Bu eşyalarda anlaşmazlık çıkarsa hâkim, yerel âdeti veya kişisel durumları gözeterek eşyayı bir mirasçıya, payına mahsup edilmek veya edilmemek suretiyle özgüler; satışı ancak istisnaen ve âdetin gerektirdiği hâllerde mümkün kılar. Üçüncü fıkra ise vakıf eşyası veya kültür varlığı gibi özel kanuna tabi mallarda o kanunun uygulanacağını vurgular.
TMK Madde 653 uyarınca, bütünlük arz eden veya anı değeri taşıyan eşyanın iradi olarak parçalanması ya da itiraza rağmen satılması engellenir; aksi yönde verilen paylaşma kararları bozulur. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, aile için manevi değeri bulunan eşyada satış yerine bir mirasçıya özgülenmenin esas olduğunu, hâkimin yerel âdet ve kişisel durumları değerlendirmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Örneğin, mirasbırakandan kalan aile fotoğraf albümü ve dedeye ait madalyaların satışına bir mirasçı karşı çıkarsa, sulh hâkimi bu eşyayı satmak yerine, aileyle en yakın bağı olan mirasçıya, çoğu kez payına mahsup etmeksizin özgüler.