TMK 654. Madde
(1) Mirasbırakanın bir mirasçıdaki alacağı, paylaşma sırasında o mirasçının payına mahsup edilir.
TMK 654. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 593 inci maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur. Arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Maddede, mirasçının mirasbırakana olan borcunu fiilen ödemesi yerine, bu borcun mirasçının alacağıpaydan düşüleceği öngörülmek suretiyle, yapılacak işler ve giderler azaltılarak ekonomi sağlanmak istenmiştir.
Açıklama
TMK Madde 654, mirasbırakanın bir mirasçıdaki alacağının, paylaşma sırasında o mirasçının payına mahsup edileceğini düzenler. Hüküm, mirasbırakanın sağlığında bir mirasçısına ödünç verdiği para veya başka bir nedenle ondan olan alacağının, terekenin aktifinde yer aldığını ve paylaşmada bu alacağın borçlu mirasçının payından düşülerek tasfiye edileceğini öngörür. Düzenleme, paylaşmanın genel esaslarını ve mirasçılar arasında eşitliği gözeten 642 ve devamı maddelerle, denkleştirmeye (iadeye) ilişkin 669 ve devamı maddelerle bağlantılıdır; ancak burada söz konusu olan bağışlanan kazandırmanın iadesi değil, mirasbırakanın hâlâ var olan bir alacağının mahsubudur. Bu ayrım önemlidir; çünkü mahsup, terekenin gerçek aktifinin doğru hesaplanmasını ve borçlu mirasçının ödeme gücünden bağımsız olarak alacağın tahsilini sağlayarak diğer mirasçıları korur.
Maddenin uygulama mekanizması, borçlu mirasçının terekedeki borcunu fiilen ödemesi yerine, bu borcun onun alacağı paydan düşülmesi esasına dayanır. Gerekçede de belirtildiği üzere bu yöntem, mirasçının mirasbırakana olan borcunu nakden ödemesi yerine pay hesabında mahsup edilmesini sağlayarak yapılacak işlem ve giderleri azaltır, ekonomi sağlar. Örneğin terekenin değeri ve mirasçı sayısı belli iken, borçlu mirasçının payı hesaplanırken önce onun mirasbırakana olan borcu bu paya eklenmiş gibi düşünülür, ardından borç miktarı payından mahsup edilir. Böylece diğer mirasçılar, borçlu mirasçıdan ayrıca tahsilat yapmak zorunda kalmadan terekenin gerçek aktif değeri üzerinden paylarını alırlar. Mahsup, alacağın muaccel olup olmamasından bağımsız olarak paylaşma anında gerçekleştirilir.
TMK Madde 654 uyarınca borçlu mirasçının payı borcunu karşılamaya yetmiyorsa, mahsup pay tutarıyla sınırlı kalır ve aşan kısım için terekeye veya diğer mirasçılara karşı sorumluluk genel hükümlere göre devam eder. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, mirasbırakanın bir mirasçıdan olan alacağının paylaşmada o mirasçının payından mahsup edilmesi gerektiğini, bu alacağın terekenin aktifine dahil edilerek hesaplanacağını vurgulamaktadır. Örneğin, mirasbırakan oğluna sağlığında 200.000 TL ödünç vermişse, paylaşmada bu tutar oğlun payından düşülür; oğul bu parayı ayrıca ödemek zorunda kalmaz, ancak payı bu kadar azalmış olur.