TMK 802. Madde
(1) Geri verme anında malik ve intifa hakkı sahibi tarafından ileri sürülebilecek bütün istem hakları, bu andan başlayarak bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
TMK 802. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 726 ncı maddesini karşılamaktadır. 154 Maddede, geri verme anında, malikin ve intifa hakkısahibinin ileri sürebileceği tüm istemlerin, malın geri verilmesi anından başlayarak bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrayacağı belirtilmiştir. Böylece yürürlükteki metinde geçen “sakıt olur” deyimi yerine “zamanaşımına uğrar” ifadesine yer verilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 802, intifa hakkının sona ermesi üzerine malın geri verilmesi anında taraflarca ileri sürülebilecek istem haklarının zamanaşımını düzenler. Hüküm, intifa ilişkisinden doğan karşılıklı alacakların belirsiz süre tartışma konusu olmasını engelleyen kısa bir zamanaşımı süresi getirir. Düzenleme, intifa hakkı sahibinin sorumluluğunu öngören TMK m. 800, yaptığı giderler için tazminat hakkını tanıyan m. 801 ve sona ermede geri verme yükümünü düzenleyen ilgili hükümlerle birlikte değerlendirilmelidir. Zamanaşımının genel rejimi bakımından Türk Borçlar Kanunu m. 146 ve devamı hükümleri de tamamlayıcı niteliktedir.
Maddenin işleyişinde zamanaşımına tabi olan istemler, geri verme anında malik ve intifa hakkı sahibi tarafından karşılıklı olarak ileri sürülebilecek bütün taleplerdir. Malik açısından bunlar, malın yok olması veya değer kaybından doğan tazminat istemleri ile gerekli olmadığı hâlde tüketilen şeylerin tazminini kapsar; intifa hakkı sahibi açısından ise yükümlü olmadığı hâlde yaptığı giderler, yenilemeler ve eklemeler için talep edebileceği alacakları içerir. Bu istemlerin tümü, malın geri verildiği andan başlayarak bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Sürenin başlangıç anı muacceliyet veya öğrenme değil, doğrudan geri verme anıdır; bu da uygulamada başlangıç noktasını netleştirir. Gerekçede belirtildiği üzere eski metindeki ‘sakıt olur’ ifadesi yerine ‘zamanaşımına uğrar’ deyiminin kullanılması, hakkın düşmesinin değil bir defi imkânının söz konusu olduğunu açıklığa kavuşturmuştur.
Bu kısa sürenin sonucu, geri verme aşamasındaki hesaplaşmanın bir yıl içinde tamamlanmasının zorunlu olmasıdır; süre dolduktan sonra ileri sürülen istemlere karşı borçlu zamanaşımı defini ileri sürebilir. TMK Madde 802 bu yönüyle intifa ilişkisini hızla tasfiyeye yönlendirir. Örneğin intifa hakkı sona erip taşınmaz malike iade edildikten sonra malik, malda meydana gelen değer kaybı için tazminat isteyecekse bu talebini iade tarihinden itibaren bir yıl içinde dava etmelidir; aksi hâlde karşı taraf zamanaşımı defini ileri sürerek talebi etkisiz kılabilir. Aynı süre, intifa hakkı sahibinin gider alacakları için de geçerlidir. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi de bu bir yıllık sürenin geri verme anından işlemeye başlayacağını kabul etmektedir.