TMK 801. Madde
(1) İntifa hakkı sahibi, yükümlü olmadığı hâlde yaptığı giderler, yenilemeler ve eklemeler için, hak sona erdiğinde, vekâletsiz iş görme hükümleri uyarınca tazminat isteyebilir.
(2) Malikin tazminat vermekten kaçınması hâlinde intifa hakkı sahibi, yaptığı eklemeleri, malı eski hâline getirmek kaydıyla söküp alabilir.
TMK 801. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 725 inci maddesini karşılamaktadır. Madde, iki fıkra hâ linde düzenlenmiştir. Birinci fıkrada, yürürlükteki metinde yer alan “başkasının işlerini idareye mahsus hükümler” ibaresi ile, “vekâ letsiz işgörme hükümleri”ne yoll ama yapıldığıdikkate alınarak, ifade düzeltilmiştir: Böylece intifa hakkısahibinin, yükümlüolmadığıhâ lde yaptığıgiderler, yenilemeler ve eklemeler için, hak sona erdiğinde sahip olabileceği alacağın kapsamıbelirlenmiştir. İkinci fıkrada da, intifa hakkısahibine, yaptığıeklemeler için, malikin gerekli ödemeyi yapmaktan kaçınmasıhâ li bakımından, malıeski hâ line getirerek söküp alma hakkıtanınmıştır.
Açıklama
801. madde, intifa hakkı içinde giderler konusunu ele alarak başkasına ait eşyadan tam yararlanmayı sağlayan kişisel irtifak amacına dönük bir kural ortaya koymaktadır. Maddenin açılış cümlesi — “İntifa hakkı sahibi, yükümlü olmadığı hâlde yaptığı giderler, yenilemeler ve eklemeler için, hak sona erdiğinde, vekâletsiz iş görme hükümleri uyarınca tazminat isteyebil…” — düzenlemenin esas iskeletini ortaya koymakta; ardından gelen 1 fıkra konunun usul, sonuç ve istisna boyutlarını tamamlamaktadır. Hüküm, 743 sayılı önceki Medenî Kanun’un 725. maddesinden alınarak günümüz diline uyarlanmış; böylece başkasına ait eşyadan tam yararlanmayı sağlayan kişisel irtifak bakımından Türk hukukunda yerleşik bir çerçeve sunulmuştur.
Madde 2 fıkradan oluşmakta ve her fıkra hükmün farklı bir yönünü düzenlemektedir. Birinci fıkra “İntifa hakkı sahibi, yükümlü olmadığı hâlde yaptığı giderler, yenilemeler ve eklemeler için, hak sona erdiğinde, vekâletsiz iş görme hükümleri uyarınc…” kuralını içermekte; İkinci fıkra “Malikin tazminat vermekten kaçınması hâlinde intifa hakkı sahibi, yaptığı eklemeleri, malı eski hâline getirmek kaydıyla söküp alabilir.” kuralını içermektetir. Fıkraların birlikte okunması, kullanma ve yararlanma, olağan yararlanma sınırları, bakım ve koruma yükümü, sona erme bakımından kuralın bütününü kavramayı sağlar; tek fıkra üzerinden değerlendirme yapmak yanlış sonuca götürür.
Madde, TMK 794-823, Tapu Kanunu, TBK (ecrimisil, kira hükümleri) ile bir bütün halinde uygulanır. giderlerna ilişkin bir uyuşmazlıkta hâkim yalnız 801. maddeyi değil, TMK 796 (kurulması), 803 (yararlanma), 812 (bakım), 822 (sona erme) gibi komşu hükümleri de dikkate almak zorundadır. Bu bütünsel yorum, TMK m.1’deki kanunun sözü ve özüyle uygulanma ilkesinin 801. madde bakımından somutlaşmış halidir ve sistematik tutarlılığı güvenceye alır.
Yargıtay 14. ve 1. Hukuk Daireleri kararları, giderler konusundaki uyuşmazlıkları maddenin lafzı ile koruduğu menfaat arasındaki dengeyi gözeterek çözmüştür. Yerleşik içtihatta ispat yükü açıkça davacıya yüklenmiş; iddianın somut belgelerle veya tanıkla desteklenmesi aranmıştır. Hâkimin re’sen dikkate alacağı hususlar ile tarafların ileri sürmesi gereken hususlar net biçimde ayrılmakta; usul ekonomisi ilkesi (HMK m.30) de bu ayrımda rol oynamaktadır.
Uygulama açısından 801. madde, intifa hakkı alanındaki uyuşmazlıklarda sıkça dayanılan temel hükümlerdendir. Avukat, giderler kapsamındaki bir talebi ileri sürerken maddenin unsurlarının her birini somut olayda ayrı ayrı ispatlamalı; ilgili yardımcı mevzuat (TMK 794-823, Tapu Kanunu) referanslarıyla iddiayı güçlendirmeli; varsa hak düşürücü süreleri ve zamanaşımını dikkatle izlemelidir. Dava dilekçesinde unsurların tek tek karşılanması, savunmada ise karşı delillerin zamanında sunulması, iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağının sınırları içinde değerlendirilmelidir.
Son olarak belirtmek gerekir ki 801. madde, intifa hakkı içinde başkasına ait eşyadan tam yararlanmayı sağlayan kişisel irtifak amacına hizmet eden bir koruma hükmüdür. Maddenin koruduğu menfaat; kanunun bütünü içinde benzer amaçla konulmuş diğer hükümlerle (TMK m.2 dürüstlük, TMK m.4 hakkaniyet, TBK m.49 haksız fiil) birlikte değerlendirilmelidir. Uyuşmazlıkta tarafların karşılıklı iddialarını dayandırdıkları olguların ispat yükü, TMK m.6 uyarınca iddia eden tarafa düşer; ancak kanunun aksine bir karine getirdiği durumlarda bu yük tersine döner. Hak arayan tarafın, delilleri dava açılırken eksiksiz sunması; karşı tarafın ise süresi içinde savunmasını somutlaştırması, davanın sağlıklı sonuçlanmasının olmazsa olmaz koşuludur.