TMK 667. Madde
(1) (Mülga: 30/4/2014-6537/9 md.)
TMK 667. Madde Gerekçesi
Maddenin kenar başlığı İsviçre Medenî Kanununun yürürlükten kalkan 625 inci maddesinin kenar başlığındaki “Nebengewerbe” karşılığı olarak “Yan sınaî işletme” şeklinde değiştirilmiştir. Maddenin birinci fıkrasında değişiklik yoktur. İkinci fıkrada ziraî işletmenin gelir değeriyle, sınaî işletmenin ise sürüm değeriyle özgüleneceği ilkesi kabul edilerek, yine tarımsal işletmenin varlığının korunması amaçlanmıştır. Maddenin üçüncüfıkrası İsviçre Medenî Kanununun 625 inci maddesinin 6 Ekim 1972 tarihli Kanunla değiştirilmişyeni şeklinden esinlenilerek kaleme alınmıştır.
Açıklama
TMK Madde 667, ‘Yan sınaî işletme’ kenar başlığını taşıyan ve tarımsal işletmelerin bütünlüğünün korunmasına ilişkin özel miras hükümleri arasında yer alan bir düzenlemeydi; ancak madde, 30/4/2014 tarihli ve 6537 sayılı Kanunun 9. maddesiyle yürürlükten kaldırılmış (mülga) olduğundan, bugün uygulanabilir bir hüküm içermemektedir. Mülga edilmeden önceki düzenleme, bir tarımsal işletmeye bağlı olarak işletilen yan sınaî işletmenin (Nebengewerbe) mirasta nasıl değerlendirileceğini, ziraî işletmenin gelir değeriyle sınaî işletmenin ise sürüm değeriyle özgülenmesi ilkesini ve bu yan işletmenin tarımsal işletmeyle birlikte mi yoksa ayrı mı özgüleneceğini düzenlemekteydi. Bu hüküm, tarımsal işletmelerin özgülenmesine ilişkin geniş sistemin bir parçasıydı ve İsviçre Medenî Kanununun yürürlükten kalkan 625. maddesine dayanmaktaydı.
Maddenin yürürlükten kaldırılması, 6537 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile tarım arazilerinin miras yoluyla bölünmesini önlemek amacıyla getirilen kapsamlı reformun bir sonucudur. Bu reformla birlikte, tarımsal arazilerin ve işletmelerin mirasçılar arasında parçalanmadan bütün hâlinde devrini sağlayan yeni bir rejim kurulmuş; tarımsal işletmelerin özgülenmesine ilişkin TMK’nın eski hükümleri yerine, yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğü, ehil mirasçıya özgüleme ve aile malları ortaklığı gibi mekanizmalar öne çıkarılmıştır. Yan sınaî işletmeye ilişkin TMK m.667 de bu yeni sistem içinde işlevini yitirdiğinden ayrıca yürürlükten kaldırılmıştır. Bu nedenle, mülga tarihinden sonra açılan miraslarda tarımsal işletme ve ona bağlı yan işletmelerin paylaştırılmasında bu madde uygulanmaz; bunun yerine 6537 sayılı Kanunla getirilen güncel hükümler esas alınır.
Mülga bir hüküm olması nedeniyle TMK m.667’nin bugün için doğrudan bir yaptırımı veya uygulama alanı bulunmamaktadır; maddenin hukukî sonucu, yalnızca yürürlükten kaldırıldığı tarihten önce açılmış ve o tarihte uygulanan miraslar bakımından geçmişe yönelik olarak ele alınabilir. Uygulamada bugün tarımsal işletmelerin paylaştırılmasına ilişkin uyuşmazlıklar, 6537 sayılı Kanunla değişik güncel hükümler ve tarımsal arazilerin devrine dair mevzuat çerçevesinde çözülmektedir. Somut örnek: 2014 yılındaki değişiklikten sonra açılan bir mirasta, terekede bir tarım işletmesiyle birlikte ona bağlı bir değirmen gibi yan sınaî işletme bulunsa dahi, paylaştırma artık mülga TMK m.667’ye göre değil, tarımsal arazinin ehil mirasçıya bütün hâlinde özgülenmesini öngören yürürlükteki rejime göre yapılır; dolayısıyla bu maddeye dayanılarak güncel bir talepte bulunulamaz.