3. Diğer mirasçıların paylarının mirasçı irat senediyle karşılanması
TMK 666. Madde
(1) (Mülga: 30/4/2014-6537/9 md.)
TMK 666. Madde Gerekçesi
Madde İsviçre Medenî Kanununun yürürlükten kalkan 624 üncü maddesindeki aslına uygun olarak yeniden kaleme alınmış ve orada olduğu gibi üçfıkra hâ linde düzenlenmiştir. Maddenin ikinci fıkrasında taksit süresi İsviçre aslında on yıl iken, bu süre beşyıla indirilmiştir. Miras paylarının, teminatıaşan miktarının mirasçıirat senedi ile ödenmesini öngören ikinci ve üçüncüfıkralar, İsviçre Medenî Kanununun 624 üncü maddesi örnek alınarak hazırlanmış ve maddeye eklenmiştir. Bu eklemenin biri hukuksal diğeri ise ekonomik olmak üzere iki sebebi vardır: 1) Hukuksal sebep; Medenî Kanunumuzun Eş ya Hukuku kitabında irat senedine ilişkin kuralların bulunması dolayısıyla, bu madde ile o kurallar arasında bağlantısağlamaktadır. 2) Ekonomik sebep; daha önemlidir. Şöyle ki: Ülkemizde tarım alanındaki gelişme dolayısıyla tarımsal işletmelerin çok küçük parçalara ayrılmadan varlığınıdevam ettirmesine olanak vermek gerekir. Bunun için, kendisine böyle bir işletme özgülenmişolan mirasçı ya öteki mirasçılara olan borcunu ödeyebilmesi için, mirasçıirat senedi yolundan yararlanabilmesine olanak tanımak gerekir. Maddeye eklenen yeni ikinci ve üçüncüfıkralar ile bu olanak tanınmıştır.
Açıklama
TMK Madde 666, 30/4/2014 tarihli ve 6537 sayılı Kanun’un 9. maddesiyle yürürlükten kaldırılmış (mülga) bir hükümdür ve bugün uygulanmamaktadır. Mülga edilmeden önce madde, diğer mirasçıların paylarının mirasçı irat senediyle karşılanmasını düzenliyordu; yani kendisine tarımsal işletme özgülenen bir mirasçının, öteki mirasçılara olan borcunu belli koşullarda irat senedi vererek ödeyebilmesine olanak tanıyordu. Hüküm, tarımsal işletmenin bütünlüğünü koruyan TMK m.659 vd. sistematiği içinde yer alıyor ve kaynağını İsviçre Medenî Kanunu’nun ilgili maddesinden alıyordu. Düzenleme, eşya hukukundaki irat senedine ilişkin kurallarla bağlantı kurarak, işletmeyi devralan mirasçının nakit ödeme güçlüğünü aşmasına ve işletmenin küçük parçalara bölünmeden varlığını sürdürmesine hizmet ediyordu.
Maddenin yürürlükte olduğu dönemde işleyiş mekanizması şöyleydi: tarımsal işletme bir mirasçıya gelir değeri üzerinden özgülendiğinde, bu mirasçının diğer mirasçılara ödemesi gereken denkleştirme bedeli ortaya çıkıyordu. Mirasçı, bu borcun teminatı aşan kısmını derhâl nakden ödemek yerine, mirasçı irat senedi düzenleyerek taksitle ödeme imkânına kavuşuyordu; böylece işletmenin işletme sermayesi ya da arazisi satılmak zorunda kalmadan borç yapılandırılabiliyordu. Düzenlemede taksit süresi, İsviçre’deki on yıllık süreden farklı olarak beş yıl olarak benimsenmişti. Bu yöntem, hem eşya hukukundaki irat senedi kurumuyla uyum sağlama hem de ülkemizdeki tarımsal işletmelerin çok küçük parçalara ayrılmadan varlığını koruması yönündeki ekonomik amaçla gerekçelendirilmişti.
Mülga olması nedeniyle TMK Madde 666’ya bugün herhangi bir uyuşmazlıkta dayanılamaz; tarımsal işletmeyi devralan mirasçının diğer mirasçılara olan borcunun yapılandırılması da artık 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu çerçevesinde çözülmektedir. 6537 sayılı Kanun ile tarımsal arazilerin mirasla bölünmesini önleyen yeni rejimde, ehil mirasçıya özgüleme hâlinde diğer mirasçıların paylarının ödenmesine ilişkin usuller bu özel kanun ve ilgili yönetmeliklerle belirlenmiştir. Pratikte, bir tarımsal işletmeyi tek başına devralan mirasçının kardeşlerine ödeyeceği bedeli taksitlendirmesi gerektiğinde, mahkemeler eski irat senedi yöntemi yerine 5403 sayılı Kanun’daki güncel ödeme ve teminat hükümlerini uygular. Dolayısıyla bu maddenin işlevi günümüzde yalnızca tarihsel ve mukayeseli hukuk açısından önem taşımaktadır.