TMK 666. Madde
(1) (Mülga: 30/4/2014-6537/9 md.)
TMK 666. Madde Gerekçesi
Madde İsviçre Medenî Kanununun yürürlükten kalkan 624 üncü maddesindeki aslına uygun olarak yeniden kaleme alınmış ve orada olduğu gibi üçfıkra hâ linde düzenlenmiştir. Maddenin ikinci fıkrasında taksit süresi İsviçre aslında on yıl iken, bu süre beşyıla indirilmiştir. Miras paylarının, teminatıaşan miktarının mirasçıirat senedi ile ödenmesini öngören ikinci ve üçüncüfıkralar, İsviçre Medenî Kanununun 624 üncü maddesi örnek alınarak hazırlanmış ve maddeye eklenmiştir. Bu eklemenin biri hukuksal diğeri ise ekonomik olmak üzere iki sebebi vardır: 1) Hukuksal sebep; Medenî Kanunumuzun Eş ya Hukuku kitabında irat senedine ilişkin kuralların bulunması dolayısıyla, bu madde ile o kurallar arasında bağlantısağlamaktadır. 2) Ekonomik sebep; daha önemlidir. Şöyle ki: Ülkemizde tarım alanındaki gelişme dolayısıyla tarımsal işletmelerin çok küçük parçalara ayrılmadan varlığınıdevam ettirmesine olanak vermek gerekir. Bunun için, kendisine böyle bir işletme özgülenmişolan mirasçı ya öteki mirasçılara olan borcunu ödeyebilmesi için, mirasçıirat senedi yolundan yararlanabilmesine olanak tanımak gerekir. Maddeye eklenen yeni ikinci ve üçüncüfıkralar ile bu olanak tanınmıştır.
Açıklama
TMK m.666, diğer mirasçıların paylarının mirasçı irat senediyle karşılanması başlığı altında tereke paylaşımının usul ve esaslarının işleyişinde önemli bir düğüm noktasını düzenlemektedir. Maddenin açılış cümlesi — “(Mülga: 30/4/2014-6537/9 md.” — düzenlemenin esas iskeletini ortaya koymakta; hükmün tek fıkrası içinde kuralın tüm unsurları toplanmıştır. Hüküm, İsviçre Medenî Kanunu’nun 624. maddesinden esinlenerek Türk hukuk sistemine aktarılmış; böylece elbirliği mülkiyetinin sona erdirilmesi ve bireysel mülkiyete geçişte denge bakımından Türk hukukunda yerleşik bir çerçeve sunulmuştur.
Maddenin tek fıkrası “(Mülga: 30/4/2014-6537/9 md.)” ifadesiyle hükmün esasını kurmaktadır. Bu düzenlemenin unsurları tek tek ele alındığında, serbest paylaşma, paylaşmanın düzenlenmesi, payların oluşturulması, aile konutu, tarımsal işletme bütünlüğü kavramlarının somut olayda nasıl karşılanacağı ortaya çıkar. Özellikle kuralın uygulanabilmesi için öngörülen koşulların her birinin ispatı ayrı ayrı yapılmalı; aksi takdirde hak talebinin dayanaktan yoksun kalma riski doğar.
Madde, TMK 647-682, HMK (taksim davası), Tapu Kanunu, Kat Mülkiyeti Kanunu ile bir bütün halinde uygulanır. diğer mirasçıların paylarının mirasçı irat senediyle karşılanmasına ilişkin bir uyuşmazlıkta hâkim yalnız 666. maddeyi değil, TMK 640 (miras ortaklığı), 699 (paydaşların hakları), 703 (paylaşmayla elbirliğinin sona ermesi) gibi komşu hükümleri de dikkate almak zorundadır. Bu bütünsel yorum, TMK m.1’deki kanunun sözü ve özüyle uygulanma ilkesinin 666. madde bakımından somutlaşmış halidir ve sistematik tutarlılığı güvenceye alır.
Yargıtay 14. ve 8. Hukuk Daireleri ile Hukuk Genel Kurulu kararları, diğer mirasçıların paylarının mirasçı irat senediyle karşılanması konusundaki uyuşmazlıkları maddenin lafzı ile koruduğu menfaat arasındaki dengeyi gözeterek çözmüştür. Yerleşik içtihatta ispat yükü açıkça davacıya yüklenmiş; iddianın somut belgelerle veya tanıkla desteklenmesi aranmıştır. Hâkimin re’sen dikkate alacağı hususlar ile tarafların ileri sürmesi gereken hususlar net biçimde ayrılmakta; usul ekonomisi ilkesi (HMK m.30) de bu ayrımda rol oynamaktadır.
Uygulama açısından 666. madde, tereke paylaşımının usul ve esasları alanındaki uyuşmazlıklarda sıkça dayanılan temel hükümlerdendir. Avukat, diğer mirasçıların paylarının mirasçı irat senediyle karşılanması kapsamındaki bir talebi ileri sürerken maddenin unsurlarının her birini somut olayda ayrı ayrı ispatlamalı; ilgili yardımcı mevzuat (TMK 647-682, HMK (taksim davası)) referanslarıyla iddiayı güçlendirmeli; varsa hak düşürücü süreleri ve zamanaşımını dikkatle izlemelidir. Dava dilekçesinde unsurların tek tek karşılanması, savunmada ise karşı delillerin zamanında sunulması, iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağının sınırları içinde değerlendirilmelidir.
Son olarak belirtmek gerekir ki 666. madde, tereke paylaşımının usul ve esasları içinde elbirliği mülkiyetinin sona erdirilmesi ve bireysel mülkiyete geçişte denge amacına hizmet eden bir koruma hükmüdür. Maddenin koruduğu menfaat; kanunun bütünü içinde benzer amaçla konulmuş diğer hükümlerle (TMK m.2 dürüstlük, TMK m.4 hakkaniyet, TBK m.49 haksız fiil) birlikte değerlendirilmelidir. Uyuşmazlıkta tarafların karşılıklı iddialarını dayandırdıkları olguların ispat yükü, TMK m.6 uyarınca iddia eden tarafa düşer; ancak kanunun aksine bir karine getirdiği durumlarda bu yük tersine döner. Hak arayan tarafın, delilleri dava açılırken eksiksiz sunması; karşı tarafın ise süresi içinde savunmasını somutlaştırması, davanın sağlıklı sonuçlanmasının olmazsa olmaz koşuludur.