TMK 184. Madde
(1) Boşanmada yargılama, aşağıdaki kurallar saklı kalmak üzere Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa tâbidir:
(2) 1. Hâkim, boşanma veya ayrılık davasının dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe, bunları ispatlanmış sayamaz.
(3) 2. Hâkim, bu olgular hakkında gerek re’sen, gerek istem üzerine taraflara yemin öneremez.
(4) 3. Tarafların bu konudaki her türlü ikrarları hâkimi bağlamaz.
(5) 5. Boşanma veya ayrılığın fer’î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar, hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz.
(6) 6. Hâkim, taraflardan birinin istemi üzerine duruşmanın gizli yapılmasına karar verebilir.
TMK 184. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 150 nci maddesini karşılamaktadır. Bu maddede belirtilenler dışında, boşanmada yargıl ama usulünün Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa tâ bi olduğu açıklanmıştır. Maddenin beşinci bendinde “iki taraf arasında” ifadesi mehaza uygun olarak metinden çıkarılmıştır. Boşanma ve ya ayrılığın fer’i sonuçlarına ilişkin anlaşma, eşler dışında, çocuğun velâ yet altında bulunduğu durumlarda vasisinin de katılmasınıgerektirebileceğinden, bu anlaşmaların hâ kim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmayacağıhükmüne yer verilmiştir.
Açıklama
TMK 184. maddesi, boşanma ve ayrılık davalarındaki yargılamaya özgü usul kurallarını düzenlemektedir. Genel kural olarak bu davalar HMK’ya tâbidir; ancak madde bazı özel istisnalar getirmektedir. En önemli istisna, mahkemenin tarafların iddia ve itiraflarıyla bağlı olmamasıdır: hâkim, tarafların sunduğu delillerin dışına çıkarak re’sen araştırma yapabilir, duruşmaya gelemeyenlerin dinlenmesini isteyebilir ve olaylar hakkında vicdanî kanaatini serbestçe oluşturur.
Madde, boşanma davalarında sulhun teşvikini de zorunlu kılmaktadır: hâkim, davayı karara bağlamadan önce tarafları uzlaşmaya davet etmeli ve anlaşmalı boşanma olanaklarını değerlendirmelidir. Boşanma davasında hâkimin re’sen araştırma ilkesini benimsemesi, boşanmanın toplumsal etkileri ve özellikle çocukların korunması gereğiyle açıklanmaktadır; salt bireysel çıkar değil kamu düzeni de devrededir.
Madde ayrıca istinaflarda da bazı usul ayrıcalıkları doğurmaktadır: velayet, nafaka ve kişisel ilişkiye ilişkin ara kararlar temyiz sürecinde de uygulanmaya devam eder. Delillerin serbestçe takdir edilmesi ilkesi, özellikle boşanma sebebini ispat açısından büyük önem taşır; tanık beyanları, özel dedektif raporları, sosyal inceleme raporları ve elektronik deliller mahkemece vicdanî kanaat ölçütüyle değerlendirilir. Bu esneklik, boşanma yargılamasını taraflarca yürütülen normal bir hukuki uyuşmazlıktan ayıran temel özelliktir.