TMK 865. Madde
(1) Malik, rehinli taşınmazın değerini düşüren davranışlarda bulunursa; alacaklı, hâkimden bu gibi davranışları yasaklamasını isteyebilir.
(2) Alacaklıya, gerekli önlemleri almak üzere hâkim tarafından yetki verilebileceği gibi; gecikmesinde tehlike bulunan hâllerde alacaklı, böyle bir yetki verilmeden de gerekli önlemleri kendiliğinden alabilir.
(3) Alacaklı, önlem için yapmış olduğu giderleri malikten isteyebilir ve bu alacakları için taşınmaz üzerinde, tescile gerek olmaksızın ve tescil edilmiş olan diğer yüklerden önce gelen bir rehin hakkına sahip olur.
TMK 865. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 780 inci maddesini karşılamaktadır. İsviçre Medenî Kanununun 808 inci maddesine uygun olarak üçfıkra hâlinde düzenlenmiştir. Hüküm değişikliği yoktur. 162
Açıklama
TMK Madde 865, rehinli taşınmazın değerini koruma rejiminin ilk halkasını oluşturur ve malikin değer düşürücü davranışlarına karşı alacaklıya başvurabileceği koruma önlemlerini düzenler. Rehnin güvence işlevi, taşınmazın değerinin sürdürülmesine bağlı olduğundan, malik rehin verdikten sonra da taşınmazı keyfî biçimde değersizleştiremez. Bu madde, malikin değeri düşüren fiilleri karşısında alacaklıya hâkime başvurma ve gerektiğinde önlem alma yetkisi tanıyarak güvenceyi korur. Hüküm, İsviçre Medenî Kanunu’nun 808. maddesine uygun olarak üç fıkra hâlinde düzenlenmiştir ve kendisini izleyen TMK 866 ile 867 ile birlikte değer koruma sisteminin bütününü meydana getirir; TMK 850 ve devamındaki taşınmaz rehni hükümleriyle de doğrudan bağlantılıdır.
Uygulama mekanizması alacaklıya iki ayrı koruma yolu sunar. Birinci fıkraya göre malik taşınmazın değerini düşüren davranışlarda bulunuyorsa alacaklı hâkimden bu davranışların yasaklanmasını, yani bir tür önleyici tedbir niteliğinde yasaklama kararı verilmesini isteyebilir. İkinci fıkra, somut önlemlerin alınması bakımından kademeli bir yetki düzeni kurar: kural olarak alacaklı gerekli önlemleri almak üzere hâkimden yetki almalıdır, ancak gecikmesinde tehlike bulunan hâllerde önceden yetki almaksızın da kendiliğinden gerekli önlemleri alabilir. Bu istisna, hızlı müdahale gerektiren ve hâkime başvurmanın güvenceyi telafisi güç biçimde zedeleyeceği acil durumlar için öngörülmüştür ve alacaklının pratik koruma ihtiyacını karşılar.
Alacaklının aldığı önlemler için yaptığı giderler özel bir kanunî güvenceyle desteklenir; üçüncü fıkraya göre alacaklı bu giderleri malikten isteyebilir ve bu alacakları için taşınmaz üzerinde tescile gerek olmaksızın ve tescil edilmiş diğer yüklerden önce gelen bir rehin hakkı kazanır. Bu öncelikli ve tescilsiz rehin, alacaklının koruma için katlandığı masrafların güvence altına alınmasını sağlar. Yargıtay’ın rehinli taşınmazın değerinin korunması ve alacaklının önlem yetkisine ilişkin içtihadı bu hükmü uygular. Somut örnek: ipotekli bir binanın maliki, çatıyı söküp yapı malzemelerini satarak taşınmazı değersizleştirmeye başlarsa, alacaklı banka hâkimden bu davranışın yasaklanmasını ister; çökme tehlikesi gibi acil bir durum varsa yetki beklemeden gerekli onarımı yaptırır ve harcadığı bedel için TMK Madde 865 uyarınca taşınmaz üzerinde öncelikli ve tescilsiz bir rehne sahip olur.