TMK 864. Madde
(1) Rehnin tapu kütüğüne tescil edilmesinden sonra alacak için zamanaşımı işlemez.
TMK 864. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 779 uncu maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
TMK Madde 864, taşınmaz rehninin alacaklıya sağladığı en güçlü güvencelerden birini, yani rehnin tescil edilmesinden sonra alacak için zamanaşımının işlememesi kuralını düzenler. Genel olarak Türk Borçlar Kanunu uyarınca alacaklar belirli sürelerin geçmesiyle zamanaşımına uğrar ve borçlu zamanaşımı def’ini ileri sürerek borcu ödemekten kaçınabilir. Ancak bu madde, alacağın bir taşınmaz rehniyle güvence altına alınıp tapu kütüğüne tescil edilmesi hâlinde bu genel kurala önemli bir istisna getirir: tescilden sonra alacak için zamanaşımı işlemez. Böylece rehinle güvence altına alınan alacak, zamanın geçmesiyle zayıflamaz ve alacaklının güvencesi süre yönünden tam korunmuş olur. Hüküm, TMK 850 ve devamındaki taşınmaz rehni hükümleriyle bütünlük içinde değerlendirilir.
Uygulamada bu kuralın temelinde, tapu kütüğüne tescil edilmiş rehnin alacağın varlığını sürekli ve aleni biçimde ortaya koyması düşüncesi yatar. Tescil, alacağın kütükte görünür olması nedeniyle hem borçlunun hem üçüncü kişilerin bilgisi dahilinde olduğundan, zamanaşımının dayandığı belirsizliğin ortadan kalkması ve alacağın unutulması gibi gerekçeler burada geçerliliğini yitirir. Bu nedenle alacaklı, rehinli alacağını ne kadar süre geçerse geçsin, zamanaşımı def’iyle karşılaşmadan rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip edebilir. Kuralın işleyişi yalnızca rehinle güvence altına alınan alacak bakımındandır; rehin tescili devam ettiği sürece alacak süre yönünden korunur. Tescilin terkin edilmesi hâlinde ise bu özel koruma sona erer ve alacak yeniden genel zamanaşımı kurallarına tâbi hâle gelebilir.
Bu hükmün pratik sonucu, rehinli alacaklının zamanın geçmesinden doğan risklere karşı en üst düzeyde korunmasıdır; alacaklı, alacağını tahsil için aceleci davranmak zorunda kalmaz. Yargıtay’ın ipotekle güvence altına alınmış alacaklarda zamanaşımının işlemeyeceğine ilişkin yerleşik içtihadı bu kuralı istikrarla uygular ve borçlunun zamanaşımı def’ini reddeder. Somut örnek: 2005 yılında bir taşınmaz üzerine ipotek tesis ettirerek alacağını güvence altına alan alacaklı, aradan on beş yıldan fazla süre geçtikten sonra dahi rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatabilir; borçlu “alacak zamanaşımına uğradı” savunmasını ileri sürse bile, ipotek tapuda kayıtlı kaldığı sürece bu savunma TMK Madde 864 uyarınca dinlenmez ve alacaklı taşınmazın satış bedelinden alacağını tahsil edebilir.