TMK 879. Madde
(1) Muaccel olan sigorta tazminatı, malike ancak bütün rehinli alacaklıların rızasıyla ödenebilir.
(2) Sigorta tazminatı taşınmazın eski hâle getirilmesi için harcanacaksa, malik tarafından yeterli bir güvence gösterilmesi koşuluyla kendisine ödenir.
TMK 879. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 794 üncümaddesini karşılamaktadır. Maddeyle muaccel hâle gelen sigorta alacağının taşınmaz malikine ödenmesi rehinli alacaklıların rızasına bağlıtutularak, sigorta tazminatıtaşınmazın yerine geçen kaim bir değer olarak kabul olunmuş ve bu tazminatın ancak malik tarafından yeterli güvence gösterilmesi hâlinde ve taşınmazın eski hâle getirilmesi amacıyla malike ödenebileceği kabul olunmuştur. Rehinli alacaklıbirden fazla ise bunların hepsinin rızasıgerekir. Kaynak Kanunda 822 nci maddesinin üçüncüfıkrasındaki “yangın sigortası” ile ilgili hüküm, İsviçre’deki Kantonal Hukuka ilişkin olduğundan madde metnine alınmamıştır.
Açıklama
TMK Madde 879, rehinli taşınmaza ilişkin sigorta tazminatı üzerindeki hakkı düzenler ve mülga 743 sayılı Kanun’un 794. maddesini karşılar. Hükmün temelinde yatan anlayış, taşınmazın zarar görmesi veya yok olması hâlinde ödenecek sigorta tazminatının, taşınmazın yerine geçen bir değer (kaim değer/ikame değer) olduğu ve dolayısıyla rehin hakkının bu tazminat üzerinde devam ettiğidir. Bu yaklaşım, rehin yükünün taşınmazın iktisadi değerine bağlılığını ve TMK m. 875’teki güvencenin kapsamı ilkesini tamamlar. Tazminatın kaim değer sayılması sayesinde alacaklının teminatı, taşınmaz fiziken zarar görse dahi tazminat alacağına dönüşerek korunmuş olur.
Uygulama mekanizması, muaccel hâle gelen sigorta tazminatının malike ödenmesini rehinli alacaklıların rızasına bağlar. Birinci fıkraya göre muaccel olan sigorta tazminatı, ancak bütün rehinli alacaklıların rızasıyla malike ödenebilir; rehinli alacaklı birden fazla ise bunların hepsinin rızası gerekir. Bu kural, sigortacının tazminatı doğrudan malike ödeyip alacaklıların teminatını boşa çıkarmasını önler. İkinci fıkra ise bir istisna ve denge getirir: tazminat, taşınmazın eski hâline getirilmesi (onarımı/yeniden inşası) için harcanacaksa, malik tarafından yeterli bir güvence gösterilmesi koşuluyla tazminat kendisine ödenebilir. Böylece malikin taşınmazı onarma menfaatiyle alacaklının teminat menfaati uzlaştırılır; gösterilen güvence, paranın amaca uygun kullanılmasını temin eder.
Hükmün sonucu, sigorta tazminatının rehin alacaklılarının kontrolü dışında malike ödenememesi ve teminatın tazminat üzerinde sürmesidir. Alacaklıların rızası alınmadan yapılan ödeme, onların rehin hakkını ihlal eder ve sigortacı ile malikin sorumluluğunu doğurabilir. Gerekçede, kaynak İsviçre Kanunu’ndaki yangın sigortasına ilişkin kantonal hükmün metne alınmadığı da belirtilmiştir. Yargıtay’ın taşınmaz rehni ve sigorta tazminatına ilişkin içtihadı, ipotekli taşınmazın sigorta bedelinin alacaklının rızası olmadan malike ödenemeyeceğini kabul eder. Somut örnek: ipotekli bir bina yangında hasar görmüş ve sigorta şirketi tazminatı ödeyecekse, malik bu parayı doğrudan alamaz; ya tüm ipotekli alacaklıların rızasını alır ya da binayı eski hâline getirmek üzere yeterli güvence göstererek tazminatı onarım amacıyla tahsil edebilir.