TMK 883. Madde
(1) Alacak sona erince ipotekli taşınmazın maliki, alacaklıdan ipoteği terkin ettirmesini isteyebilir.
(2) (Ek fıkra:4/7/2019-7181/19 md.) İpotek süreli olarak kurulmuşsa, sürenin bitiminden itibaren otuz gün içinde ipotekli taşınmaz üzerinde 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 150/c maddesinde belirtilen şerhin konulmaması hâlinde ipotek, malikin talebiyle tapu müdürlüğünce terkin edilir.
TMK 883. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 798 inci maddesini karşılamaktadır. Maddeyle alacağın sona ermesinin, rehnin de otomatik olarak sona ermesine yol açmasıkabul olunmamış, alacak sona ermiş ise, alacaklı ya ipoteğin terkinini talep hakkıverilmiştir. Bu sebeple mevcut bir ipotek ancak alacağın sona ermesi ve ipoteğin tapu kütüğünden terkini ile ortadan kalkmaktadır.
Açıklama
TMK Madde 883, ipotekli taşınmaz malikinin alacağın sona ermesi hâlinde ipoteğin terkinini isteme hakkını düzenler ve mülga 743 sayılı Kanun’un 798. maddesini karşılar. Hükmün dayandığı temel anlayış, alacağın sona ermesinin rehni kendiliğinden ortadan kaldırmadığıdır. Gerekçede vurgulandığı üzere, alacak ödenip son bulsa dahi ipotek tapu kütüğünde kayıtlı kaldığı sürece varlığını sürdürür; rehin ancak terkin işlemiyle hukuken sona erer. Bu yaklaşım, tapu sicilinin aleniyeti ve tescilin kurucu etkisi ilkeleriyle (TMK m. 1022 ve devamı) uyumludur. Dolayısıyla borcunu ödeyen malike, alacaklıdan ipoteğin terkin ettirilmesini talep etme hakkı tanınarak taşınmazın yükten arındırılması güvence altına alınmıştır.
Uygulama mekanizması iki ihtimali kapsar. Birinci fıkraya göre alacak sona erince malik, alacaklıdan ipoteği terkin ettirmesini isteyebilir; alacaklı bu talebi yerine getirmekten kaçınırsa malik dava yoluyla terkini sağlayabilir. 4/7/2019 tarihli 7181 sayılı Kanun’la eklenen ikinci fıkra ise süreli kurulan ipotekler bakımından özel bir kolaylık getirir: ipotek süreli olarak kurulmuşsa, sürenin bitiminden itibaren otuz gün içinde taşınmaz üzerine İcra ve İflas Kanunu’nun 150/c maddesinde belirtilen şerh (satış istendiğine dair şerh) konulmazsa, ipotek malikin talebiyle doğrudan tapu müdürlüğünce terkin edilir. Bu hüküm, süreli ipoteklerde malikin dava açma yüküne katlanmadan idari yoldan terkin sağlamasına olanak verir.
Hükmün sonucu, malikin taşınmazını gereksiz rehin yükünden arındırarak tasarruf serbestisini yeniden kazanmasıdır. Alacaklının terkinden kaçınması hâlinde malik, terkin (tapu kaydının düzeltilmesi) davası açarak hakkını mahkeme kararıyla hayata geçirebilir. 2019 değişikliğiyle getirilen otuz günlük şerhsizlik koşulu, süreli ipoteklerde uygulamadaki tıkanıklığı gidermiş ve tapu müdürlüğüne re’sen terkin yetkisi vermiştir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihadı, alacağın sona erdiğini ispatlayan malik lehine ipoteğin terkinine hükmedilmesi gerektiğini kabul eder. Somut örnek: konut kredisini tamamen kapatan kişinin tapudaki ipotek hâlâ duruyorsa, bankadan terkin talep edebilir; banka işlem yapmazsa terkin davası açabilir veya süreli ipotekte süre dolup otuz gün içinde 150/c şerhi konulmamışsa tapu müdürlüğünden doğrudan terkin isteyebilir.