TMK 899. Madde
(1) İpotekli borç senedi yoluyla rehin kurulması için tapu idaresince taşınmaza resmen değer biçilir.
(2) Biçilmiş değeri aşan miktar için ipotekli borç senedi yoluyla rehin kurulamaz.
TMK 899. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 813 üncümaddesini karşılamaktadır. Madde, kaynak Kanuna uygun olarak iki fıkra hâlinde düzenlenmiştir. İpotekli borçsenedi soyut olarak taşınmaz değerini tedavül (dolanım) işlevi olduğundan kişilerin zarar görmelerini önlemek için taşınmazın kıymetinin tapu idaresince takdir edilmesi zorunlu kılınmış ve taşınmazın değerini aşan miktar için ipotekli borçsenedi yoluyla rehin kurulmasıyasaklanmıştır.
Açıklama
TMK Madde 899, ipotekli borç senedi yoluyla rehin kurulabilmesi için taşınmaza resmen değer biçilmesini zorunlu kılar. Hükme göre, ipotekli borç senedi yoluyla rehin kurulması için tapu idaresince taşınmaza resmen değer biçilir ve biçilmiş değeri aşan miktar için bu yolla rehin kurulamaz. Madde, ipotekli borç senedinin amaç ve niteliğini belirleyen TMK m. 898 ile, malikin durumunu düzenleyen TMK m. 901 hükümleriyle birlikte ipotekli borç senedi rejimini oluşturur. İpotekli borç senedi soyut biçimde taşınmaz değerini temsil edip tedavül işlevi gördüğünden, senedi devralan kişilerin zarar görmemesi için taşınmazın değerinin resmi bir merci tarafından belirlenmesi şart koşulmuştur. Bu yönüyle hüküm, senedin güvenilirliğini ve dolaşım kabiliyetini korumayı amaçlar.
Mekanizma, tapu idaresinin resmi değer biçme işlemine dayanır. İpotekli borç senedi düzenlenmeden önce, tapu idaresi taşınmazın değerini resmen takdir eder; bu değer, senetle güvenceye bağlanabilecek azami tutarın üst sınırını oluşturur. İdare, biçtiği değeri aşan bir miktar için ipotekli borç senedi yoluyla rehin kuramaz; talep edilse dahi tescil bu sınırla bağlı kalır. Bu zorunluluk, senedin taşınmazın gerçek değeriyle örtüşmesini sağlayarak, senedi devralan üçüncü kişilerin gerçekte var olmayan bir teminata güvenmelerini önler. Resmi değer biçme, aynı zamanda senedin soyut yapısının doğurabileceği güven sorunlarını dengeleyen bir kamusal denetim aracıdır; senedi devralan kişi taşınmazı bizzat değerlemek zorunda kalmaz.
Sonuçları itibarıyla, biçilen değeri aşan kısım için kurulmaya çalışılan rehin geçerlilik kazanamaz; tapu idaresi tescili resmi değerle sınırlı yapmak zorundadır. Değer biçmede özen gösterilmemesi halinde ise TMK m. 905 uyarınca devreye Devletin sorumluluğu girer ve zarar gören kişi tazminat talep edebilir. Yargıtay’ın taşınmaz rehninde değer takdirine ilişkin kararlarında, resmi değer sınırını aşan teminat iddialarının bu sınırla bağlı sayılacağı kabul edilmektedir. Somut örnekle: tapu idaresince beş yüz bin lira değer biçilen bir taşınmaz üzerinde, ipotekli borç senedi yoluyla en çok bu tutar kadar rehin kurulabilir; malik daha yüksek bir bedel için senet düzenlenmesini istese dahi, idare biçilen değeri aşan kısım için rehin tesis edemez, böylece senedi devralacak kişilerin gerçek dışı bir teminata güvenmesi engellenir.