TMK 993. Madde

(1) İyiniyetle zilyedi bulunduğu şeyi, karineyle mevcut hakkına uygun şekilde kullanan veya ondan yararlanan zilyet, o şeyi geri vermekle yükümlü olduğu kimseye karşı bu yüzden herhangi bir tazminat ödemek zorunda değildir.

(2) İyiniyetli zilyet, şeyin kaybedilmesinden, yok olmasından veya hasara uğramasından sorumlu olmaz.

Açıklama

TMK Madde 993, iyiniyetli zilyedin elindeki şeyden yararlanması ve şeyin zarar görmesi hâlinde sorumluluğunu düzenleyerek zilyetlik karinelerine bağlanan hukuki korumanın maddi sonuçlarını gösterir. Hüküm, mülkiyet ve hak karinelerini düzenleyen 985 ve 986. maddelerle doğrudan bağlantılıdır; zira buradaki iyiniyet, zilyedin mevcut bir hakka dayandığına dair karineden beslenir. Maddenin getirdiği koruma, iyiniyeti tanımlayan TMK m.3 ölçütüyle birlikte değerlendirilir ve iyiniyetli olmayan zilyedin ağırlaştırılmış sorumluluğunu öngören 995. madde ile karşıtlık içinde okunur. Böylece kanun, hakkına uygun davrandığını düşünen kişiyi, sonradan şeyi geri vermek zorunda kalsa bile, geçmişe dönük taleplerden korur.

Uygulamada birinci fıkra, zilyedin karineyle var saydığı hakkına uygun biçimde şeyi kullanması veya semerelerinden yararlanması hâlinde, geri vermekle yükümlü olduğu kişiye herhangi bir kullanım bedeli ya da ürün tazminatı ödememesini sağlar. Örneğin kendisini malik sanan iyiniyetli zilyedin topladığı ürünler veya elde ettiği kira benzeri yararlar kendisinde kalır. İkinci fıkra ise sorumluluğu sınırlar: şey iyiniyetli zilyedin elinde kaybolur, yok olur veya hasara uğrarsa, zilyet bundan sorumlu tutulamaz. Buradaki ölçüt kusur değil iyiniyettir; zilyet kendi hakkı çerçevesinde davrandığına inandığından, malike karşı özen yükümlülüğünün ihlalinden söz edilmez. Bu yönüyle hüküm, başkasının malını elinde tuttuğunu bilen kötüniyetli zilyede ağır bir sorumluluk yükleyen 995. maddeden kesin biçimde ayrılır ve iyiniyetin maddi değerini açıkça ortaya koyar.

Bu hükmün pratik sonucu, gerçek malik şeyi geri alsa dahi geçmiş kullanım ve yararlanma için bir alacak ileri süremeyeceği, hasar veya kayıp gerçekleşmişse zilyetten tazminat isteyemeyeceğidir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, tapu iptali ve istihkak uyuşmazlıklarında zilyedin iyiniyetinin saptanması hâlinde dava tarihine kadar elde edilen semerelerden ve oluşan zarardan sorumlu tutulamayacağını istikrarla kabul etmektedir. Somut örnekle, geçerli sandığı bir sözleşmeyle aldığı aracı kullanırken trafik kazasında hasar gören iyiniyetli zilyet, araç gerçek malike iade edilse bile hem geçmiş kullanım hem de hasar yönünden TMK Madde 993 koruması sayesinde tazminat ödemekten kurtulur; iyiniyetin ortadan kalktığı an ise bu koruma sona erer.