TMK 1008. Madde
(1) Taşınmaza ilişkin aşağıdaki haklar, tapu kütüğüne tescil edilir:
1. Mülkiyet,
2. İrtifak hakları ve taşınmaz yükleri,
3. Rehin hakları.
TMK 1008. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 918 inci maddesini karşılamaktadır. Maddenin konu ve kenar başlıklarıdevam eden maddeleri de kapsayacak şekilde düzenlenmiştir. Bu maddeye ait kenar başlıkta ise, aynîhakların tapu kütüğüne yazılması için kullanılan “Tescil” sözcüğüne yer verilmiştir. Madde metninde de yürürlükteki metinden farklı olarak “kayıt” yerine doğru olarak “tescil” deyimi kullanılmıştır.
Açıklama
TMK Madde 1008, tapu kütüğüne tescil edilecek ayni hakları sayarak sicil hukukunun kapsamını belirler. Maddeye göre taşınmaza ilişkin mülkiyet, irtifak hakları ve taşınmaz yükleri ile rehin hakları tapu kütüğüne tescil edilir. Bu hüküm, ayni hakların kazanılmasında tescili kurucu unsur olarak öngören TMK m. 705 ile birlikte, taşınmaz üzerindeki ayni hakların sicil aracılığıyla aleniyet kazanmasının temelini oluşturur. Sayılan haklar, kapsam ve içerikleri bakımından sonraki maddelerde ve ilgili bölümlerde ayrıntılı olarak düzenlenmiştir; örneğin mülkiyet TMK m. 683 vd., irtifaklar m. 779 vd., taşınmaz rehni m. 850 vd. hükümlerinde yer alır. Gerekçede de belirtildiği üzere, eski metindeki yanlış ‘kayıt’ deyimi yerine teknik bakımdan doğru olan ‘tescil’ deyimine yer verilerek ayni hakların kütüğe geçirilmesi kavramı netleştirilmiştir.
Maddede sayılan üç hak kategorisi, tapu siciline tescil edilebilecek ayni hakların sınırlı sayıda (numerus clausus) olduğunu ortaya koyar. Mülkiyet, taşınmaz üzerindeki en kapsamlı ayni hak olarak kütüğün mülkiyet sütununda gösterilir. İrtifak hakları ve taşınmaz yükleri, sahibine taşınmazdan yararlanma ya da malikten belirli bir edimi isteme yetkisi verir ve ilgili sütuna işlenir. Rehin hakları ise alacağın teminatı olarak taşınmaz değerinin paraya çevrilmesini sağlayan ipotek gibi hakları kapsar. Bu hakların kütüğe tescili, hem hakkın doğumu için kurucu bir işlevi yerine getirir hem de sicilin aleniyeti sayesinde üçüncü kişilerin taşınmazın hukukî durumunu öğrenmesini mümkün kılar. Bunlar dışındaki haklar şerh veya beyan yoluyla kütüğe yansıtılır.
Bu maddede sayılan ayni hakların tescil edilmemesi, kural olarak hakkın doğmaması sonucunu doğurur; zira taşınmaz ayni haklarının kazanılması TMK m. 705 uyarınca tescile bağlıdır, miras ve mahkeme kararı gibi istisnalar saklıdır. Yargıtay’ın ilgili dairesi, kütüğe tescil edilmemiş bir ipotek veya irtifak hakkının ayni hak olarak doğmadığını, taraflar arasında en çok kişisel borç ilişkisi yaratabileceğini kabul etmektedir. Örneğin sözleşmeyle ipotek kurulması kararlaştırılmış ancak tapuya tescil yapılmamışsa, alacaklı rehin hakkına sahip olmaz; taşınmazın cebrî satışında diğer alacaklılara karşı rüçhanlı (öncelikli) bir konum elde edemez ve yalnızca tescil borcunun ifasını talep edebilir.