Anayasa Madde 146
(1) (Değişik: 7/5/2010-5982/16 md.)
(2) Anayasa Mahkemesi onbeş üyeden kurulur.
(3) Türkiye Büyük Millet Meclisi; iki üyeyi Sayıştay Genel Kurulunun kendi başkan ve üyeleri arasından, her boş yer için gösterecekleri üçer aday içinden, bir üyeyi ise baro başkanlarının serbest avukatlar arasından gösterecekleri üç aday içinden yapacağı gizli oylamayla seçer. Türkiye Büyük Millet Meclisinde yapılacak bu seçimde, her boş üyelik için ilk oylamada üye tam sayısının üçte iki ve ikinci oylamada üye tam sayısının salt çoğunluğu aranır. İkinci oylamada salt çoğunluk sağlanamazsa, bu oylamada en çok oy alan iki aday için üçüncü oylama yapılır; üçüncü oylamada en fazla oy alan aday üye seçilmiş olur.
(4) Cumhurbaşkanı; üç üyeyi Yargıtay, iki üyeyi Danıştay genel kurullarınca kendi başkan ve üyeleri arasından her boş yer için gösterecekleri üçer aday içinden; en az ikisi hukukçu olmak üzere üç üyeyi Yükseköğretim Kurulunun kendi üyesi olmayan yükseköğretim kurumlarının hukuk, iktisat ve siyasal bilimler dallarında görev yapan öğretim üyeleri arasından göstereceği üçer aday içinden; dört üyeyi üst kademe yöneticileri, serbest avukatlar, birinci sınıf hâkim ve savcılar ile en az beş yıl raportörlük yapmış Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından seçer.
(5) Yargıtay, Danıştay ve Sayıştay genel kurulları ile Yükseköğretim Kurulundan Anayasa Mahkemesi üyeliğine aday göstermek için yapılacak seçimlerde, her boş üyelik için, en fazla oy alan üç kişi aday gösterilmiş sayılır. Baro başkanlarının serbest avukatlar arasından gösterecekleri üç aday için yapılacak seçimde en fazla oy alan üç kişi aday gösterilmiş sayılır.
(6) Anayasa Mahkemesine üye seçilebilmek için, kırkbeş yaşın doldurulmuş olması kaydıyla; yükseköğretim kurumları öğretim üyelerinin profesör veya doçent unvanını kazanmış, avukatların en az yirmi yıl fiilen avukatlık yapmış, üst kademe yöneticilerinin yükseköğrenim görmüş ve en az yirmi yıl kamu hizmetinde fiilen çalışmış, birinci sınıf hâkim ve savcıların adaylık dahil en az yirmi yıl çalışmış olması şarttır.
(7) Anayasa Mahkemesi üyeleri arasından gizli oyla ve üye tam sayısının salt çoğunluğu ile dört yıl için bir Başkan ve iki başkanvekili seçilir. Süresi bitenler yeniden seçilebilirler.
(8) Anayasa Mahkemesi üyeleri aslî görevleri dışında Resmî veya özel hiçbir görev alamazlar.
Danışma Meclisi Gerekçesi
Anayasa Mahkemesinin kuruluşu Hukuk Devletinde kanunların Anayasaya uygunluğu esastır. Bunun sağlanması için, birisi, ikinci meslis ve diğeri yargı denetimi olmak üzere iki kurum vücuda getirilmiştir. İkinci meclis (Senato) büyük çoğunluğu ile siyasî partilere mensup üyelerden oluştuğu ve siyasî tutum itibariyle kanunların yerindeliğinden Millet Meclisiyle beraber sorumlu bulunduğu için ondan farklı bir görünüm arz edemedi. Buna mukabil Anayasa Mahkemesi siyasî amaç güdemeyeceğinden kanunların Anayasaya uygunluğu denetiminin bu Mahkemeye verilmesiyle yetinilmesi uygun görüldü. Mahkeme, 1961 Anayasasıyla 15 asıl ve 5 yedek üyeden kurulmuştu. Yedek üyeler sadece asılların bulunmadığı hallerde mahkemeye katıldıklarından hangi gün hangi davaya bakacaklarını bilmedikleri için hazırlıksız olarak katıldıkları oturumlarda yeterince yararlı olamayacakları ve asıllar mevcut oldukça kendilerinin işsizliğe mahkûm bulunmalarının da huzursuzluklara neden olabileceği düşünüldü. Asıllar ve yedekler aynı kaynaktan geldiklerine, Yargıtay, Danıştay, Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesinde toplantı yeter sayısının üstünde hâkim bulunduğuna ve bunlar belli bir düzen içinde mahkemeye katıldıklarına göre Anayasa Mahkemesinde de aynı düzenin uygulanması uygun görülmüş ve yedek üyelik kaldırılmıştır. Bu maddede, 1961 Anayasasından farklı olarak üyelerin nitelikleri ve nerelerden alınacakları belirtilmemiştir. Anayasa Mahkemesi üyeliğin belli bir bilim dalında uzmanlaşmış olmanın yanında her kanun veya kanun hükmündeki kararnamenin Anayasaya aykırılığını ölçüp tartabilecek oldukça geniş bir saha ile ilgilenmiş bulunmayı da gerektirir. Bu nitelikleri taşıyan kişiler her nerede ve hukuk bilimine dayalı hangi kuruluşta olursa olsun oradan alınıp getirilmesinde kamu yararı vardır. Bunu da en iyi biçimde yapabilecek makamın Cumhurbaşkanlığı gibi bir yüce makam olduğu düşünülmüştür.
Anayasa Mahkemesi üyelerinin hakları ve yükümlülükleri Bu madde üyelerin aslî görevleri dışında resmî veya özel bir görev kabul edememeleri başka işle uğraşacak zamanlarının bulunmaması ve tarafsızlıklarına şüphe getirilmemesi nedenlerine dayanmaktadır. Anayasa Mahkemesi, yabancı devlet hukukî mevzuatının, o devletin Anayasasına uygunluğunu sağlamaktaki uygulamalarını ve yabancı devlet Anayasa Mahkemelerinin, uygulanacak prensipleri yorumunu ve o prensiplerin uygulama sonuçlarını aramaktadır. Bu işin sağlıkla yapılabilmesi söz konusu milletlerin dilini iyi bilmeye bağlıdır. Bundan başka uygulama ile doktrinin ve bilim gelişmelerinin beraber yürümesi lazımdır. Bu bakımlardan üniversite öğretim üyelerinin Anayasa Mahkemesinde görev kabul etmelerinde yarar mülahaza olunmuştur. 1961 Anayasası bu hususa işaret etmiş fakat bir ayrıcalık tanımamıştır. Mevcut koşullar içinde bu ana kadar hiçbir öğretim üyesi Anayasa Mahkemesi üyeliğine rağbet etmemiş ve Mahkemeye gelmemiştir, işte bu ihtiyacı karşılamak için üniversiteden gelecek öğretim üyelerine, kadrolarının saklı tutulması gibi küçük bir ayrıcalık tanınmıştır.
Millî Güvenlik Konseyi Anayasa Komisyonu Değişiklik Gerekçesi
Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçileceklerde aranılacak nitelikler, kayıtlar ve yüksek mahkemeler ile Sayıştay ve yükseköğretim kurumlarından gösterilecek adayların miktarı, seçim usulleri gösterilmek suretiyle madde yeniden düzenlenmiştir. Devlet yapısını ve organlarının işleyişini iyi bilmeleri ve uygulamanın içinde bulunmaları sebebiyle üst kademe yöneticileri ile yargı hizmetine uzun yıllar avukat olarak katılmış bulunanların da bu mahkemede görevlendirilmeleri uygun görülmüştür. Danışma Meclisi metninin 155 inci maddesinin birinci fıkrası bu maddeye alınmış, diğer fıkraları uygulamada yaratacağı sakıncalar nedeniyle gereksiz görülüp, alınmamıştır.