Hukuk sisteminde sorumluluk belirlenirken ana kural kusurun varlığıdır. Ancak hakkaniyet gereği bazı durumlarda kusur aranmaksızın kişiye sorumluluk isnat edilebilir. Bu durumlardan biri de organizasyon sorumluluğudur. Hasta üzerinde gerçekleştirilen her tıbbi müdahale, doktor başta olmak üzere sağlık çalışanlarının organize olmasıyla gerçekleştirilebilen faaliyetlerdir. Bu faaliyeti herhangi bir karmaşıklığa yol açmadan gerçekleştirmek için hastane yönetiminin organizasyonu gerekmektedir. Hastanenin organizasyondan kaynaklı sorumluluğu bazı şartlar altında gündeme gelebilecektir. Bu sorumluluktan kurtulması için hastanenin kurtuluş kanıtı getirmesi gerekmektedir. Aşağıda inceleneceği üzere hastane, bazı durumlarda kusuru tespit edilmeden sorumlu tutulabilecektir.
Tıbbi Hatadan (Malpraktis) Dolayı Sorumlu Olacak Kurumlar Nelerdir? Hastane Nedir?
Hastane kavramı Türk Dil Kurumunca “hastaların yatırılarak tedavi edildikleri sağlık kurumu” şeklinde tanımlanmıştır. Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği ise 4.maddesinde yataklı tedavi kurumlarını “hasta ve yaralıların, hastalıktan şüphe edenlerin ve sağlık durumlarını kontrol ettirmek isteyenlerin, ayaktan veya yatarak müşahede, muayene, teşhis, tedavi ve edildikleri, aynı zamanda doğum yapan kurumlar” olarak tanımlanmaktadır.
Organizasyon kapsamında sorumlu olacak kişiler, hastane işleten gerçek veya tüzel kişi, kurum, muayenehane işleten hekimdir. Tüzel kişinin vasfının sorumluyu tayin açısından bir önemi bulunmamaktadır.
Hastanenin Organizasyon Yükümlülüğü Kapsamında Kalan Sorumlulukları
Hastada oluşan her türlü zarar, organizasyon sorumluluğunu doğurmayacaktır. Hastanenin organizasyon sorumluluğu kapsamında sorumlu tutulabileceği bazı örnekler şu şekildedir:
- Hastaya teşhis koyulurken gereken testlerin yapılmaması
- Kan grubunun belirlenmesinde hata yapılması
- Tanı, teşhis ve tedavi evrelerinde kullanılan tıbbi araçların bozukluğu, işlevsiz kalması
- Hastanenin güvenlik eksikliğinden kaynaklı olarak çocuk çalınması
- Hastaya verilen yiyeceklerin bozuk olmasından kaynaklı hastada zararın oluşması
- Tıbbi müdahale gerçekleştirecek yetkili kişinin çağrılmaması
- Tıbbi müdahale sırasında yeteri kadar yardımcının kullanılmaması
Organizasyon Sorumluluğu Nedir?
Organizasyon sorumluluğu, TBK 66’da düzenleme alanı bulmuştur. Maddenin üçüncü fıkrasına göre adam çalıştıran kişi, işletmede görülen faaliyetlerden doğan zararlardan, zararın işletmenin organizasyonu sebebiyle olmadığını ispat edemediği takdirde sorumlu olacaktır. Bu sebeple adam çalıştıran bir işletme, zararın doğmaması adına bütün önlemleri almak zorundadır.
Türk Borçlar Kanunu madde 66 (TBK m.66)
Özen sorumluluğu
Adam çalıştıranın sorumluluğu
MADDE 66- Adam çalıştıran, çalışanın, kendisine verilen işin yapılması sırasında başkalarına verdiği zararı gidermekle yükümlüdür.
Adam çalıştıran, çalışanını seçerken, işiyle ilgili talimat verirken, gözetim ve denetimde bulunurken, zararın doğmasını engellemek için gerekli özeni gösterdiğini ispat ederse, sorumlu olmaz.
Bir işletmede adam çalıştıran, işletmenin çalışma düzeninin zararın doğmasını önlemeye elverişli olduğunu ispat etmedikçe, o işletmenin faaliyetleri dolayısıyla sebep olunan zararı gidermekle yükümlüdür.
Adam çalıştıran, ödediği tazminat için, zarar veren çalışana, ancak onun bizzat sorumlu olduğu ölçüde rücu hakkına sahiptir.
Her ne kadar organizasyon sorumluluğu kanun sistematiği içerisinde adam çalıştıranın sorumluluğu altında düzenlenmiş bulunsa da, anlaşılması gereken çalıştırılan kişilerin kusurunun varlığı değildir. Şahısların kusuru haricinde işletme organizasyonu kapsamındaki bir zararın varlığı halinde sorumluluk gündeme gelecektir. İşletmenin organizasyon sorumluluğu tehlike sorumluluğuna benzer bir kusursuz sorumluluk hali değildir. Kurtuluş kanıtı sunulduğu takdirde sorumluluk gündeme gelmeyeceğinden, olağan sebep sorumluluğu olarak adlandırmak gerekmektedir.
Organizasyon Sorumluluğunun Oluşması için Gereken Şartlar
Organizasyondan kaynaklı doğan zararlardan sorumluluk bir tür haksız fiil sorumluluğudur. Kusur haricinde haksız fiilin doğması için gereken diğer şartların oluşması gerekmektedir. Organizasyon sorumluluğu için gereken şartlar şu şekildedir:
-
Zarar
Her sorumluluk gibi organizasyon sorumluluğundan bahsedilebilmesi için öncelikle zararın doğması şarttır. Zarar, bir kişinin malvarlığı veya kişi varlığı iradesi dışında meydana gelen eksilmedir. Zararın kapsamına maddi-manevi oluşacak her türlü zarar girecektir. Örnek vermek gerekirse hastanın girdiği ameliyat sonrası ameliyat yarasının iltihap kapması durumunda kişinin vücudunu ve hayatını etkileme oranına göre maddi ve manevi tazminata konu olacak zararlar ortaya çıkacaktır.
-
Hukuka aykırılık
Organizasyon sorumluluğun doğması için gereken şartlardan biri de mevcut olayda işletme faaliyetinin hukuka aykırı olarak gerçekleşmesidir. Hukuk düzeni tarafından korunmaya değer fiiller hukuka aykırı olmayacağından sorumluluk da gündeme gelmeyecektir. Örnek vermek gerekirse, ameliyathanede pozitif hukuk kapsamında düzenlenen bütün kurallara uyulması ve tıp biliminin ortaya koyduğu ilkelere göre dezenfekte edilmiş bir ameliyathanede yaranın iltihaplanması halinde organizasyon sorumluluğu oluşmayacaktır.
-
İlliyet bağı
İlliyet bağı, hukuka aykırı fiil ile sonuç arasındaki ilişki anlamına gelmektedir. Oluşan zarar ile hukuka aykırı fiil arasında bir bağlantı olmadığı takdirde sorumluluk gündeme gelmeyecektir. Bir sebep-sonuç bağlantısı olmakla birlikte mücbir sebep, üçüncü kişinin de kusurunun varlığı gibi bağlantıyı kesecek yahut azaltacak durumlar da gerçekleşebilir. Eğer üçüncü kişinin kusuru aradaki bağlantıyı tamamen ortadan kaldırmıyorsa hakim, durumun özelliklerine göre sorumlulukta indirime gidecektir.
-
Bir işletmenin varlığı
Kanun koyucu organizasyon sorumluluğu açısından işletme kavramını açıklamamıştır. Organizasyon sorumluluğuna gidilebilmesi için işletmenin varlığı yeterli değildir; “adam çalıştıran bir işletme” olmalıdır. Yalnız olarak çalışan bir kişi açısından organizasyon sorumluluğuna gidilebilmesi mümkün değildir. Örneğin, kendi namına çalışan ve bireysel olarak çalışan bir diş hekiminin gerçekleştirdiği malpraktis sonrasında dişçiye organizasyon sorumluluğu kapsamında başvurulamayacaktır.
-
İşletme faaliyeti
Organizasyon sorumluluğundan söz edilebilmesi için zararın işletme faaliyeti sebebiyle oluşması gerekir. Ancak işletme faaliyeti ile zarar arasında işlevsel bir nedensellik bağı bulunmasına gerek yoktur, işletme faaliyet halindeyken bulunan araç-gereçlerden, organizasyondan kaynaklı bir zararın oluşması yeterli olacaktır. Organizasyon sorumluluğu, bu noktada adam çalıştıranın sorumluluğundan ağırdır. Adam çalıştıran sorumluluğunda zararın, yardımcı kişinin adam çalıştıranın işini gördüğü esnada oluşması gerekir.
-
İşletmede adam çalıştıranın kurtuluş kanıtı getirememesi
Kanun koyucu işletmede gerçekleşen zararın işletme yüzünden olduğunu karine olarak kabul etmiştir. İşletmenin kurtuluş kanıtı sunarak organizasyon sorumluluğundan kurtulamadığı hallerde zararın işletme yüzünden olduğu kabul edilecektir. Adam çalıştıranın, oluşan zararın oluşmaması için gereken bütün önlemlerin organizasyon kapsamında alındığını ortaya koymak zorundadır.
Hastanenin Organizasyon Sorumluluğu Hakkında Yargıtay Kararları
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2004/13-291 Esas 2004/370 Karar
23.06.2004 Karar Tarihli Kararı
Olayda davacılar ölenin eşi, çocukları ve kardeşleri konumundaki kişilerdir. Ölenin şikayetleri yaşamsal öneme sahip şikayetler olmadığı gibi, ameliyatın yüksek risk içerdiği konusunda bir saptama da uzmanlarınca yapılmamıştır. Durum böyle iken ölümle sonuçlanması pek muhtemel olmayan bir ameliyat sonucunda ölüm gerçekleşmiş ve bu durum davacılarda büyük ölçüde elem ve ızdıraba sebebiyet vermiştir. Davacılarda uyandırılan güvene uygun bir dikkat ve özenin gösterilmesi halinde ölüm riskinin olmayacağı bir ameliyatta hastanın kaybının onun yakınlarında manevi yıkım oluşturması olağandır.
Olayın meydana gelmesinde ameliyat sırasında zarar gören arteri zamanında fark edip onaramayan ameliyat ekip sorumlusu Dr. B. Y. in 4/8 oranında kusurlu bulunmuş, kalan 4/8 kusur oranı ise kötü tesadüf olarak nitelendirilmiştir. Bu sorumlulukta B. Y. ile birlikte diğer davalı şirkete ait hastanenin de adam kullanan ve işleten sıfatıyla müştereken ve müteselsilen sorumluluğunun bulunduğu açıktır. Zira, Özel Hastane işleteni, öncelikle tacir sıfatıyla basiretli bir tacir gibi davranması gereği yanında, yaptığı hizmetin yaşama hakkını yakından ilgilendiren kamusal nitelik taşıyan sağlık hizmeti olması nedeniyle de hastanın ve özel durumlarda yakınlarının zarar görmemesi için gerekli olan sadakat ve özeni göstermek durumundadır. Bu özen, başta doktor ve diğer yardımcı personeli seçme ve denetleme açısından yüksek oranda gösterilmeli, diğer şartların hazırlanmasında da aynı ilke unutulmamalıdır.
Davacılardan ölenin eşi H.Y.’ın emekli kamu görevlisi olduğu dosya kapsamında da belirgindir. Eşinin diğer davacılardan da anne ve kardeşlerinin sağlığını riske atmamak, daha iyi ve özenle bakılmasını sağlamak adına ve bu saikle getireceği mali yüke rağmen özel hastaneyi tercih ettikleri anlaşılmaktadır. Bu güvene layık olunmaması da hasta sahipleri açısından yaralayıcı olacaktır.
