Tokar Hukuk Danışmanlık

Hukuk sistemimizin en temel fonksiyonlarından biri, kişilerde meydana gelen irade dışı eksilmelerin giderilmesi ve sosyal dengenin yeniden tesisidir. Sağlık hukuku perspektifinden bakıldığında, hastanelerde veya özel kliniklerde meydana gelen tıbbi hatalar (malpraktis), hastaların hayatında geri dönülemez ekonomik ve bedensel zararlara yol açabilir. Bu noktada devreye giren malpraktis maddi tazminat davası, hukuka aykırı bir tıbbi eylem neticesinde kişinin malvarlığında oluşan eksilmenin nakden giderilmesi sürecidir. Tazminat hukukunun temel amacı, hatalı tıbbi müdahale hiç yaşanmasaydı hastanın ekonomik durumu ne olacak idiyse, o durumun farazi olarak yeniden inşa edilmesidir; buna hukuk doktrininde “Fark Teorisi” adı verilir. Bir malpraktis maddi tazminat davası açıldığında talep edilecek zarar, sadece mevcut malvarlığındaki azalmayı değil, aynı zamanda mahrum kalınan kârı da kapsar.

Malpraktis Vakalarında Sorumluluğun Doğumu ve İspat

Bir hekime veya hastaneye karşı maddi tazminat davası açılabilmesi için dört temel unsurun varlığı gerekir: Fiil, hukuka aykırılık, zarar ve illiyet bağı. 

1. Fiil (Eylem): Hekimin tıbbi müdahalesi veya müdahale etmemesi (ihmal). Tıp hukukunda sorumluluğun doğması için öncelikle hekimin hukuki anlamda bir “fiili” bulunmalıdır. Bu fiil, aktif bir müdahale (icrai) olabileceği gibi, yapılması gerekenin yapılmaması (ihmali) şeklinde de tezahür edebilir. Ancak bir tıbbi malpraktis tazminat davası söz konusu olduğunda, bazen hastanın zarar gördüğü bir süreçte hekimin hiçbir fiili veya tıbbi müdahale yükümlülüğü bulunmayabilir. Eğer hekim ile hasta arasında hukuki bir ilişki kurulmamışsa veya hekimin müdahale etmesini gerektirecek hukuki/tıbbi bir ödev doğmamışsa, ortada bir “fiil” olmadığından malpraktis de oluşmaz. Zira tıbbi malpraktis tazminat davası kapsamında yargılanabilecek bir eylemden bahsedebilmek için, hekimin o hastaya karşı bir tedavi yükümlülüğü (akdi veya kanuni) altında olması şarttır.

Vaka Örneği: Bir genel cerrahın, mesai saatleri dışında ve hastane ortamından tamamen bağımsız bir sosyal ortamda bulunduğu sırada, yan masada oturan bir kişinin aniden fenalaşarak yere düşmesi ve cerrahın o anki panik veya çevre koşulları nedeniyle müdahale etmemesi, sonrasında ise o kişinin hayatını kaybetmesi durumunda; cerrahın hastaya yönelik “tıbbi bir eylemi” veya aralarında kurulmuş bir “hasta-hekim ilişkisi” bulunmadığı için bu durum bir malpraktis teşkil etmez. Her ne kadar bu durum etik tartışmalara yol açsa da, tıbbi uygulama hatası kapsamında bir tıbbi malpraktis tazminat davası açılamaz; çünkü hekimin o kişi üzerinde tıbbi bir fiil gerçekleştirme yükümlülüğü (acil servis nöbeti veya kayıtlı hastası olma gibi) o an için mevcut değildir.

2. Hukuka Aykırılık: Uygulanan işlemin tıp bilimine ve hasta haklarına aykırı olması. Bir tıbbi müdahale sonucunda hastada ciddi bir bedensel zarar meydana gelse dahi, eğer hekim tıp biliminin güncel verilerine uygun davranmış, gerekli tüm dikkat ve özeni göstermiş ve standart protokolleri uygulamışsa “hukuka aykırılık” unsuru gerçekleşmemiş sayılır. Tıp hukukunda bu durum “izin verilen risk” veya “komplikasyon” olarak adlandırılır; yani hekimin elinden gelen her şeyi yapmasına rağmen tıp biliminin doğası gereği önlenemeyen bir sonucun doğması halinde, ortada bir zarar olsa da eylem hukuka uygun kabul edilir ve bu durum bir tıbbi malpraktis tazminat davası için mahkûmiyet gerekçesi oluşturmaz.

Vaka Örneği: Bir ortopedi uzmanının, hastanın kırılan bacağına tıbbi standartlara tamamen uygun şekilde platin takması, sterilizasyon ve operasyon sürecini kusursuz yönetmesine rağmen; hastanın bünyesinin nadir görülen bir reaksiyonla metali reddetmesi ve bacağın enfeksiyon kaparak doku kaybına uğraması durumunda, zarar (doku kaybı) mevcuttur ancak hekim tıp bilimine aykırı bir işlem yapmadığı ve tüm protokolleri izlediği için hukuka aykırılık unsuru oluşmaz. Dolayısıyla bu vakada açılacak bir tıbbi malpraktis tazminat davası, hekimin eylemi tıp kurallarına uygun olduğu gerekçesiyle reddedilecektir.

3. Zarar: Hastada meydana gelen maddi veya manevi kayıp (iş gücü kaybı, ek tedavi masrafı). Tıbbi malpraktis tazminat davası açılabilmesi için hekimin hatalı bir eylemde bulunması veya hukuka aykırı davranması tek başına yeterli değildir; bu sürecin sonunda hastanın malvarlığında bir azalma veya manevi dünyasında bir yıkım, yani somut bir “zarar” meydana gelmiş olması gerekir. Hukuk tekniği açısından “zarar yoksa tazminat da yoktur” ilkesi geçerlidir; dolayısıyla hekim tıp kurallarına (deontolojiye) aykırı hareket etmiş olsa dahi, eğer bu hata sonucunda hastanın sağlık durumunda bir kötüleşme, ek bir maliyet veya çalışma gücü kaybı yaşanmamışsa, açılan tıbbi malpraktis tazminat davası yasal bir zemine oturmaz ve reddedilir.

Vaka Örneği: Bir genel cerrahın safra kesesi ameliyatı sırasında yanlışlıkla doku üzerinde küçük bir kesi yapması (hatalı fiil) ancak bu durumu anında fark ederek hiçbir ek komplikasyona, iyileşme süresi uzamasına veya kalıcı bir iz bırakılmasına sebebiyet vermeden durumu tıbbi olarak telafi etmesi halinde; hasta operasyon sonrası planlanan sürede ve tam sağlıkla taburcu olmuşsa, ortada somut bir kayıp bulunmadığından tıbbi malpraktis tazminat davası yoluyla talep edilebilecek bir tazminat kalemi de oluşmayacaktır.

4. İlliyet Bağı: Meydana gelen zararın doğrudan hekimin kusurlu eyleminden kaynaklanması. İlliyet bağı; mücbir sebep, zarar görenin ağır kusuru veya üçüncü bir kişinin ağır kusuru gibi dışsal faktörlerin devreye girmesiyle kopar ve bu durumda hekimin eylemi ile sonuç arasındaki mantıksal ve hukuki ilişki sona erdiği için tazminat sorumluluğu ortadan kalkar.

Vaka Örneği: Bir cerrahın başarılı bir apandisit operasyonu gerçekleştirmesinin ardından, hastanın taburcu edilme aşamasında hekimin tüm “hareket etmeme ve yara yerini zorlamama” talimatlarına aykırı davranarak hastaneden izinsiz kaçması ve dışarıda fiziksel bir kavgaya karışması sonucu dikişlerinin patlayarak ağır enfeksiyon (sepsis) geçirmesi durumunda illiyet bağı kopmuş sayılır

Haksız fiil sorumluluğunun temeli kusurdur. Ancak sağlık hizmeti sunumunda, özellikle özel hastane işletmeciliğinde modern hukuk “kusursuz sorumluluk” hallerini de dikkate alır. Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 66’da düzenlenen “Adam Çalıştıranın Sorumluluğu” gereği, hastane yönetimi çalışanını seçerken ve talimat verirken gerekli özeni gösterdiğini ispat edemezse, personelin hatasından sorumlu tutulur. Bu durum, maddi tazminat davası sürecinde ispat yükünün yer değiştirmesine ve hastane işletmesi aleyhine dönmesine neden olur.

Malpraktis Maddi Tazminat Davasında Bedensel Zararlar ve Tedavi Giderleri

Tıbbi hata sonucu bedensel bütünlüğü ihlal edilen hasta, TBK m. 54 kapsamında geniş bir tazminat talep etme hakkına sahiptir. Maddi tazminat davası içinde talep edilebilecek en somut kalem tedavi giderleridir. Bu kapsamda ilaç, ameliyat, fizik tedavi, protez ve hastane yatış ücretleri talep edilebilir.

Vaka Örneği: Yanlış yapılan bir ortopedik ameliyat sonrası hastanın iyileşme sürecinde yaptığı ulaşım giderleri ve zorunlu konaklama masrafları da tedavi gideri olarak maddi tazminat davası dosyasına eklenebilir. Yargıtay, belgelendirilemeyen ancak tıbbi gereklilik olduğu bilirkişi raporuyla saptanan (örneğin sargı bezi, ağrı kesici) harcamaların da tazmin edilmesine hükmetmektedir. Ayrıca SGK’nın karşılamadığı fark ücretleri de hastane veya doktordan istenebilir.

İş Göremezlik ve Efor Kaybı Tazminatı

Sağlık hukuku davalarında en yüksek tazminat kalemlerinden biri, çalışma gücünün kaybıdır.

• Geçici İş Göremezlik: Hastanın iyileşip tekrar işine dönene kadar geçen süredeki gelir kaybıdır.

• Sürekli İş Göremezlik (Efor Kaybı): Tıbbi iyileşme tamamlansa da hastada kalıcı bir sakatlık kalması halidir. Bir tıbbi malpraktis tazminat davası açıldığında, mahkeme hastadaki kalıcı hasarın oranını tespit etmek için dosyayı Adli Tıp Kurumu’na veya Üniversitelerin Adli Tıp Anabilim Dallarına sevk eder. Bu raporun hazırlanmasında esas alınan temel mevzuat 20 Şubat 2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik” (veya durumun niteliğine göre Maluliyet Tespit İşlemleri Yönetmeliği).

  Süreç Nasıl İşler?

  1. Talep ve Sevk: Tıbbi malpraktis tazminat davası sürerken davacı vekili, müvekkilindeki kalıcı hasarın tespiti için rapor alınmasını talep eder.

  2. Muayene ve Tetkik: Hasta, tam teşekküllü bir hastanenin sağlık kuruluna sevk edilir. İlgili branş doktorları (ortopedi, nöroloji vb.) fonksiyon kaybını ölçer.

  3. Puanlama (Balthazard Hesaplaması): Birden fazla hasar varsa, bunlar matematiksel bir formülle toplanarak toplam iş göremezlik oranı belirlenir. Bu oran, tıbbi malpraktis tazminat davası sonucunda ödenecek tazminat miktarını belirleyen ana çarpandır.

  Süreli ve Sürekli Rapor Ayrımı

  Mahkemelerce hükmedilecek tazminatın “kalıcı” mı yoksa “iyileşme sürecine dair geçici” mi olduğu bu ayrımla netleşir.

  • Süreli İş Göremezlik Raporu: Hastanın tedavisinin henüz tamamlanmadığı, hasarın bir süre sonra (örneğin 6 ay veya 1 yıl) fizik tedavi veya ek cerrahi ile düzelme ihtimalinin olduğu durumlarda verilir. Bu rapor, tıbbi malpraktis tazminat davası kapsamında sadece “geçici iş göremezlik” tazminatına (tedavi süresince mahrum kalınan kazanç) dayanak olur.

  • Sürekli İş Göremezlik Raporu: Tıbbi tüm müdahaleler yapılmasına rağmen hastanın eski sağlığına kavuşmasının mümkün olmadığı, hasarın “sekel” (kalıcı iz/hasar) halini aldığı durumlarda verilir. Tıbbi malpraktis tazminat davası sonucunda hesaplanacak devasa rakamlar (gelecekteki kazanç kayıpları), işte bu sürekli rapor üzerinden hesaplanır.

  Vaka Örneği: Yanlış enjeksiyon sonucu “düşük ayak” sendromu yaşayan bir hasta için açılan malpraktis maddi tazminat davası içerisinde; eğer sinir hasarının 1 yıl içinde iyileşme ihtimali varsa “süreli” rapor verilir. Ancak 2 yıl geçmesine rağmen sinir iletimi geri dönmemişse, hastaya ömür boyu taşıyacağı bir engel oranı üzerinden “sürekli” rapor verilir.

Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, hasta sakat kalmasına rağmen aynı işi yapmaya devam etse ve maaşında düşüş olmasa dahi malpraktis maddi tazminat davası ile tazminat kazanabilir. Çünkü sakat kalan kişi, sağlam bir insana göre aynı işi yaparken daha fazla güç sarf eder; buna “Efor Kaybı Teorisi” denir.

Bakıcı Gideri Tazminatı ve Aile Faktörü

Malpraktis sonucu öz bakımını (yeme, içme, giyinme) tek başına yapamayacak duruma gelen hastalar için “Bakıcı Gideri” talep edilir. Bu durum Sağlık Kurulu Raporu ile belgelenmelidir. Hukukumuzda önemli bir detay şudur: Bakımın eş veya anne gibi aile bireyleri tarafından “ücretsiz” yapılması, hastanenin veya doktorun tazminat yükümlülüğünü kaldırmaz. Aile bireylerinin harcadığı emeğin ekonomik değeri, profesyonel bir bakıcı tutulmuş gibi hesaplanarak malpraktis maddi tazminat davası sonucunda ödenir. Hesaplama Yargıtay uygulaması gereği Brüt Asgari Ücret üzerinden yapılır.

Ölüm Halinde Destekten Yoksun Kalma Tazminatı

Tıbbi hata sonucu hastanın vefatı halinde, ölenin desteğinden mahrum kalan yakınları (eş, çocuk, anne-baba) destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir. Bu tazminat, miras hukukundan bağımsızdır. Maddi tazminat davası hesaplamasında “Aktif Dönem” (60 yaşa kadar çalışma) ve “Pasif Dönem” (emeklilik sonrası) ayrı ayrı değerlendirilir. Yargıtay, tazminat hesaplamasının hem aktif hem de pasif dönemi kapsayacak şekilde, denetime elverişli aktüeryal raporlarla yapılması gerektiğini vurgulamıştır. Ayrıca küçük çocukların ölümü halinde, anne-babanın gelecekteki muhtemel destekten yoksun kalacağı kabul edilerek tazminat ödenmesine hükmedilmektedir.

Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Hakkında Detaylı Bilgi İçin Tıklayınız.

Malpraktis Maddi Tazminat Davasında Zamanaşımı Süreleri

Sağlık hukukunda hak kaybına uğramamak için malpraktis maddi tazminat davası açma sürelerine dikkat edilmelidir. Haksız fiillerde genel zamanaşımı, zararın ve failin öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl, herhalde 10 yıldır. Ancak tıbbi hata aynı zamanda bir suç teşkil ediyorsa (örneğin Taksirle Ölüme Sebebiyet Verme), Ceza Kanunu’ndaki “Uzamış Zamanaşımı” süreleri uygulanır. Taksirle ölüm vakalarında bu süre 15 yıla kadar uzayabilmekte, bu da mağdurlar için büyük bir avantaj sağlamaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Tıbbi malpraktis sonrası açılan maddi tazminat davası nedir?

Malpraktis maddi tazminat davası, hukuka aykırı bir tıbbi müdahale veya ihmal neticesinde kişinin malvarlığında meydana gelen eksilmenin (aynen veya nakden) giderilmesi sürecini ifade eder. Bu davanın temel amacı, zarar verici olay hiç yaşanmasaydı mağdurun ekonomik durumu ne olacak idiyse, o durumun farazi olarak yeniden inşasıdır.

2. Ailemin bana bakması, maddi tazminat davası sürecinde bakıcı gideri almamı engeller mi?

Hayır. Yargıtay ve Danıştay kararlarına göre, bakımın eş veya anne gibi aile bireyleri tarafından “ücretsiz” yapılması, zarar verenin tazminat yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Aile bireylerinin harcadığı emeğin ekonomik değeri, sanki profesyonel bir bakıcı tutulmuş gibi hesaplanarak mağdura ödenir.

3. Hiç gelirim yoksa maddi tazminat davası sonucunda ne kadar tazminat alırım?

Geliri ispatlanamayan veya olay tarihinde çalışmayan kişilerin (ev hanımı, öğrenci vb.) geliri asgari ücret seviyesinde kabul edilir.

4. Sakat kaldım ama maaşım düşmedi, yine de maddi tazminat davası açabilir miyim?

Evet. “Efor Kaybı Teorisi” uyarınca; kişi sakat kalmasına rağmen aynı geliri elde etmeye devam etse dahi, sakatlığı nedeniyle aynı işi yaparken daha fazla güç sarf ettiği ve daha çabuk yorulduğu için bu fazladan eforun ekonomik karşılığını tazminat olarak talep edebilir.

5. Maddi tazminat davası ne kadar süre içinde açılmalıdır?

Haksız fiil sorumluluğunda genel kural; zararın ve failin öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl, herhalde fiilin işlendiği tarihten itibaren 10 yıldır. Ancak fiil bir suç teşkil ediyorsa (örneğin taksirle öldürme), 15 yıllık “Ceza Zamanaşımı” süresi uygulanır.

6. Devlet hastanesinde gerçekleşen bir hata için doğrudan doktora maddi tazminat davası açılabilir mi?

Hayır, doğrudan doktora açılamaz. Anayasa ve İdare Hukuku ilkeleri gereği, kamu görevlilerinin (devlet hastanesi doktorları) görevlerini yaparken işledikleri kusurlar nedeniyle doğan zararlar için dava “İdare”ye (Sağlık Bakanlığı veya Üniversite Hastanesi) karşı açılır. Bu durumda açılacak dava bir malpraktis maddi tazminat davası türü olan “Tam Yargı Davası”dır. İdare, tazminatı ödedikten sonra doktorun ağır kusuru varsa ona rücu eder.

7. Adli Tıp Kurumu (ATK) raporu maddi tazminat davası sonucunu ne yönde etkiler?

Tıbbi malpraktis davaları “teknik” davalardır. Hakimler, tıbbi müdahalenin standartlara uygun olup olmadığını (komplikasyon mu yoksa malpraktis mi?) belirlemek için Adli Tıp Kurumu veya üniversite ana bilim dallarından rapor alır. Bu raporlar, maddi tazminat davası hükmünün temelini oluşturur; rapor “kusur yoktur” derse davanın kazanılması oldukça güçleşir.

8. Dava sürerken acil ihtiyaçlar için “Geçici Ödeme” talep edilebilir mi?

Evet. Türk Borçlar Kanunu m. 76 uyarınca, davacının iddiasının haklılığına dair güçlü emareler varsa ve davacı ekonomik olarak zor durumdaysa, hakim maddi tazminat davası sonuçlanmadan önce davalının mağdura “geçici ödeme” yapmasına karar verebilir. Bu, özellikle ağır engellilik durumlarında tedavi ve bakım masrafları için hayati bir imkândır.

9. Estetik operasyonlarda “eser sözleşmesi” hükümlerinin uygulanması tazminatı nasıl etkiler?

Yargıtay, estetik operasyonlarda doktorun sadece “özen gösterme” değil, aynı zamanda “sonucu garanti etme” (eser sözleşmesi) borcu altında olduğunu kabul eder. Bu durum, beklentinin karşılanmadığı durumlarda hastanın maddi tazminat davası açma hakkını güçlendirir; zira doktor taahhüt ettiği sonucu (örneğin burnun belirli bir form alması) gerçekleştirmekle yükümlüdür.