Açıklama

TDN Madde 36, kamu ve yarı-kamu sağlık kurumlarında görev yapan hekim ve diş hekiminin bu kurumlara başvuran hastaları özel muayenehanesine ya da laboratuvarına yönlendirerek ücretli tedavi etmesini açıkça yasaklamaktadır. Nizamnamenin 21. maddesinde sayılan devlet, belediye, iktisadi devlet teşekkülleri ve bağlı kuruluşlara ait sağlık tesisleri bu yasağın kapsamına girmektedir. 6023 sayılı TTB Kanunu ile Kamu Görevlileri Etik Kurulu’nun düzenlemeleri söz konusu yasağın temel hukuki dayanaklarını oluştururken, 1219 sayılı Kanun mesleğin ticari araçsallaştırılmasına karşı koruyucu genel çerçeveyi çizmektedir. Kamu görevinin özel çıkar için kullanılması bir yandan kamusal güveni sarsarken öte yandan hekimler arasında haksız rekabet zemini de oluşturmaktadır; madde 36 bu iki tehlikeyi birden önleyecek biçimde tasarlanmıştır. Kurumsal itibar ve kamusal kaynaklara erişim aracılığıyla sağlanan hasta güveninin özel kazanca dönüştürülmesi, mesleki dürüstlük anlayışıyla temelden bağdaşmamaktadır. Kurumsal imkânlardan yararlanılarak sağlanan hasta kitlesinin özel kazanca dönüştürülmesi eşit rekabet ilkesini de zedelemekte; bu durum hem etik hem kamu hukuku düzleminde ayrı ayrı sorumluluk doğurmaktadır.

Hekim ve diş hekiminin pratik yükümlülükleri değerlendirildiğinde, kamu kurumunda gördüğü hastaya özel muayenehane adresi, randevu saati veya iletişim bilgisi verilmesi; reklam ya da yönlendirme içerikli materyal dağıtılması bu yasağın açık ihlali anlamına gelmektedir. Kamu kurumunun muayene ortamı, ekipmanı ya da hasta listesinin özel amaçlarla kullanılması da bu madde kapsamında değerlendirilebilir. Kurum kayıtlarına düzenli ve eksiksiz not alınması hem şeffaflığı hem de olası şikayetlere karşı savunmayı güçlendirir. Poliklinik kuyruğunda veya acil birimlerde özel kart dağıtan hekimlerin bu tutumu, yasağın tipik bir görünümünü oluşturmaktadır. Yasağın kapsamı yalnızca doğrudan yönlendirmeyle sınırlı değildir; kamu kurumundaki muayenede bilerek eksik bilgi verilerek özel muayenehaneye yönlendirme de bu madde kapsamında değerlendirilebilir.

Yaptırımlar bakımından bu maddenin ihlali Haysiyet Divanı önünde ciddi disiplin sonuçları doğurabilmektedir; sistematik yönlendirmenin kanıtlandığı davalarda geçici veya sürekli meslekten alıkoyma kararı gündeme gelebilir. Kamu görevlisi statüsündeki hekim için Devlet Memurları Kanunu kapsamında idari yaptırım ve soruşturma yolu da açık kalmakta; somut zararın ispatı durumunda Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde tazminat sorumluluğu da söz konusu olabilmektedir. Disiplin kararının kamu işveren tarafından da esas alınarak idari işlem başlatılabileceği ve hekimin özlük hakları bakımından risk doğurabileceği unutulmamalıdır.