Açıklama

Hasta Hakları Yönetmeliği’nin 16. maddesi, hastanın kendi sağlık kayıtlarına erişim hakkını düzenleyerek bilgi asimetrisini azaltan ve hesap verebilirliği artıran temel bir güvence getirir. Sağlık hizmetinin en kritik belgeleri olan tıbbi kayıtlar, uzun yıllar sağlık personelinin tekelinde tutulmuştur; bu madde, kayıtların hastanın ortak mülkiyetinde olduğunu deklare eder.

“Hasta, sağlık durumu ile ilgili bilgiler bulunan dosyayı ve kayıtları, doğrudan veya vekili veya kanuni temsilcisi vasıtası ile inceleyebilir ve bir suretini alabilir” ifadesi, üç hakkı bir arada getirir. Birincisi bizzat erişim hakkı; ikincisi vekil aracılığıyla erişim; üçüncüsü nüsha alma. Vekilin bu kapsamda yetkilendirilebilmesi, avukatlara hastanın dava öncesi evrak toplama aşamasında büyük kolaylık sağlar. Noterden alınmış vekâletname ile avukat, kurumdan tüm hasta dosyasını isteyebilir.

“Bir suretini alabilir” ifadesi pasif bir hakkı değil, aktif bir yükümlülüğü karşılar; sağlık kurumu, hastaya kayıt örneğini makul bir ücret karşılığında veya ücretsiz sağlamak zorundadır. Uygulamada hastaneler “e-Nabız” sistemi üzerinden dijital erişimi yaygınlaştırmış olsa da, ayrıntılı kayıtlar (ameliyat notları, görüntüleme ham verisi, detaylı epikrizler) için fiziksel talepler gerekmektedir. Kurumun bu talebi reddetmesi, yönetmeliğin açık ihlalidir.

Maddenin ikinci kısmında “Bu kayıtlar, sadece hastanın tedavisi ile doğrudan ilgili olanlar tarafından görülebilir” ifadesi yer alır. Bu, gizlilik ilkesini pekiştiren önemli bir sınırlamadır. Sağlık personeli, kendi tedavi görevi olmayan hastaların kayıtlarına erişemez; bu türden erişim hem 16. maddenin hem de 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun özel nitelikli veri rejiminin ihlalini oluşturur. Hastanın “need-to-know” ilkesi burada kurumsal çerçevede güvence altına alınmıştır.

2016 sonrasında 6698 sayılı KVKK’nın yürürlüğe girmesi, 16. maddenin çerçevesini de genişletmiştir. KVKK’nın 11. maddesi, her bireye kendisine ait verilerin işlenip işlenmediğini, işleniyorsa hangi amaçla işlendiğini öğrenme, eksik/yanlış işlenmesi halinde düzeltilmesini isteme ve verilerin silinmesini isteme gibi haklar tanır. Sağlık verileri, KVKK m.6 uyarınca özel nitelikli kişisel veri sayılır; bu nedenle bu verilere erişim, rutin kişisel veri erişiminden daha sıkı güvenlik prosedürlerine tabidir.

Madde ayrıca hukuki süreçlerde dava malzemesinin toplanmasında merkezi bir role sahiptir. Malpraktis davasında hasta veya yakını, kurumdan tam hasta dosyasını talep edebilir ve bu dosya olmadan adli süreç sağlıklı ilerleyemez. Kurumun dosyayı geciktirmesi veya eksik vermesi ayrı bir hak ihlalidir; HMK m.220 uyarınca mahkeme, belgenin ibrazına karar verebilir ve eksik ibraz edilirse aleyhe karine oluşturulabilir.

Hastanın ölmesi durumunda yakınlarının kayıtlara erişimi özel bir sorundur. Yargıtay kararlarında mirasçıların, murisleri hakkındaki tıbbi kayıtlara erişim hakkı, özellikle malpraktis iddiası olduğunda kabul edilmektedir. Ancak ölen hastanın yaşarken açıklanmasını istemediği bilgiler (cinsel sağlık, psikiyatrik tedavi gibi) mirasçılarla paylaşılamayabilir; bu nokta mahkeme takdirindedir.

Avukat perspektifinden 16. madde, dava hazırlığının ilk aşamasında başvurulacak hükümdür. Mahkeme kararı beklenmeden, vekâletname ile kurumdan dosya talep edilebilir; reddedilirse Hasta Hakları Kurulu’na şikayet ve akabinde idari yargıda iptal davası yolu açıktır. Bu strateji, özellikle kanıt kaybı riskinin yüksek olduğu vakalarda delillerin erken sabitlenmesi için kritiktir.