Açıklama

Tababet Kanunu’nun 23. maddesi, genel veya bölgesel anestezi ile yapılan büyük cerrahi müdahalelerin, uzmanlık belgesi bulunan bir uzman hekim ile birlikte başka bir hekim tarafından yapılması zorunluluğunu düzenleyen temel bir hasta güvenliği hükmüdür. Madde, cerrahi uygulamalarda ekip çalışmasını ve asgari kalifiye hekim sayısını güvence altına almaktadır.

Buradaki ‘büyük cerrahi müdahale’ kavramı, anestezi türüne göre tanımlanmaktadır: genel anestezi veya bölgesel anestezi gerektiren her müdahale büyük cerrahi kategorisindedir. Bu müdahalelerde uzman hekim yanında ikinci bir hekimin bulunması, operasyon sırasında oluşabilecek komplikasyonlarda eşzamanlı müdahale kapasitesini artırır ve hastanın yaşam hakkını korur.

Madde istisnaları da tanır: (i) uzman bulunamayan veya getirilemeyen yerler, (ii) acil ve olağanüstü durumlar. Bu istisnalar, kırsal bölgelerde ve deprem, savaş gibi olağanüstü koşullarda tıbbî müdahalenin gecikmesini önler. Ancak istisnaya dayanılarak yapılan müdahalelerin gerekçesi tıbbî kayıtlara geçirilmeli ve hukuki denetime açık olmalıdır.

Madde; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu, Özel Hastaneler Yönetmeliği, Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik ile birlikte uygulanır. Özel hastanelerde anestezi ekibinin oluşumu, ameliyathane tesis şartları ve cerrahi ekip sayısı bu yönetmeliklerle ayrıntılı düzenlenmiştir.

Yargıtay 12. ve 13. Hukuk Daireleri, tek hekim tarafından yapılan büyük cerrahi müdahalelerde ortaya çıkan komplikasyonlar için 23. maddeye aykırılığı malpraktis sorumluluğunun ağırlaştırıcı sebebi olarak değerlendirmektedir. Hastanın yaralanması veya ölümü hâlinde TCK’nın 85. maddesi (taksirle öldürme) ve 89. maddesi (taksirle yaralama) uyarınca cezaî soruşturma açılmakta; hekim ve varsa sağlık kuruluşu müştereken sorumlu tutulmaktadır.

Anestezi uzmanlığının 1960 sonrasında ayrı bir uzmanlık dalı olarak kurumsallaşması, 23. maddenin modern uygulamasını şekillendirmiştir. Bugün pek çok büyük cerrahi müdahalede anestezi uzmanının bulunması zorunluluk hâlini almış; dolayısıyla 23. maddenin öngördüğü ikinci hekim, genellikle anestezi uzmanı olmaktadır.

Güncel malpraktis sigortalarında, 23. maddeye aykırılık, teminat kapsamı dışında bırakılabilen bir risk olarak değerlendirilebilmekte; hekim, ekip eksikliği nedeniyle oluşan zararlarda kişisel sorumlu tutulabilmektedir.

1928’de cerrahi güvenliğin öncü hükmü olarak konulan 23. madde, günümüzde hasta güvenliği ve ekip bazlı tıbbi uygulama ilkelerinin temel hukuki dayanağıdır. Robotik cerrahi, minimal invaziv teknikler ve yapay zekâ destekli ameliyatlar döneminde bile hükmün asli mantığı (birden fazla kalifiye hekim, ekip denetimi) güncelliğini korumaktadır. Madde, cerrahi tıbbın temel etik ve güvenlik anlayışının yasal temelini oluşturur.