Tababet Kanunu 39. Madde
Usul ve nizamına tevfikan iktisap edilmedikçe hiç bir diş tabibi veya dişçi talim ve tedrise delalet eden veya her hangi surette olursa olsun hakikate tevafuk etmiyen bir sıfat ve unvanı ilan edemez.
Sadeleştirilmiş Hali
Usulü ve mevzuatı uyarınca kazanılmadıkça, hiçbir diş hekimi veya dişçi; tıp öğretim ve eğitimine işaret eden ya da herhangi bir şekilde gerçeğe uymayan bir sıfat ve unvanı ilan edemez.
Açıklama
Tababet Kanunu’nun 39. maddesi, diş hekimleri ve dişçilerin mesleki unvan kullanımını düzenleyen temel bir etik hükümdür. Madde, tıp öğretim ve eğitimine işaret eden veya gerçeğe uymayan herhangi bir sıfat ve unvanın ilan edilmesini, ancak usulüne ve mevzuatına uygun biçimde kazanılmış olması hâlinde mümkün kılar.
Yasak, iki tür ilanı kapsar: (i) akademik ve eğitim unvanlarının haksız kullanımı (doçent, profesör gibi), (ii) gerçeğe uymayan sıfatların ilanı (Bakanlık tarafından onaylanmamış uzmanlık unvanları dahil). Bu yasak, hastaların diş hekiminin kalifikasyonu hakkında yanıltılmasını önleyen ve mesleğin etik zeminini koruyan kritik bir düzenleme niteliğindedir.
Madde, 1219 sayılı Kanun’un 10. maddesinin (hekimlere ilişkin) paraleli olup; 29. madde (diş hekimliği uzmanlık belgesi) ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu akademik unvan rejimi ile birlikte yorumlanır. 3224 sayılı Türk Diş Hekimleri Birliği Kanunu’nun disiplin hükümleri, unvan suistimalini doğrudan yaptırıma bağlamıştır.
Uygulamada haksız unvan kullanımı şu biçimlerde ortaya çıkmaktadır: ‘estetik diş hekimi’, ‘implant uzmanı’, ‘ortodonti uzmanı’ gibi Bakanlık tarafından onaylanmamış belgelere dayalı unvanlar; yurt dışı kurs sertifikalarının uzmanlık belgesi gibi sunulması; doçent veya profesör unvanlarının akademik kadroda olmadığı hâlde kullanılması. Sağlık Bakanlığı Reklam Yönetmeliği (2019 sonrası) bu unvanların kullanımını ayrıntılı biçimde düzenlemektedir.
39. maddeye aykırılık, 44. madde uyarınca yüz Türk Lirasından bin Türk Lirasına kadar idari para cezasına; disiplin boyutunda ise yazılı uyarıdan meslek men cezasına kadar yaptırıma konu olabilir. TCK’nın 213. maddesi (halkı yanıltma amacıyla haksız unvan), 158. maddesi (nitelikli dolandırıcılık) ve 6102 sayılı TTK’nın 54. maddesi (haksız rekabet) de uygulama alanı bulabilir.
Yargıtay, haksız unvanın hastayı tedavi kararında yanıltması hâlinde bilgilendirilmiş onamın sakatlandığını ve hekimin sorumluluğunun ağırlaşabileceğini vurgulamaktadır. Haksız unvan, malpraktis davalarında kusur derecesini artırmaktadır.
Danıştay içtihatlarında, sosyal medya üzerinden yapılan haksız unvan ilanı için verilen idari para cezaları hukuka uygun bulunmuş; Instagram, YouTube, TikTok ve web siteleri üzerinden yapılan pazarlama faaliyetinin 39. madde kapsamında değerlendirileceği belirtilmiştir.
KVKK kapsamında haksız unvan ile elde edilen hasta verilerinin işlenmesi hukuka aykırı veri işleme sonucunu doğurabilmekte; veri sorumlusu hekimin cezai ve idari sorumluluğu artmaktadır.
Türk Diş Hekimleri Birliği Disiplin Yönetmeliği, haksız unvan kullanımına karşı sıkı yaptırımlar öngörmekte; tekrar eden ihlallerde geçici meslek men cezaları uygulanmaktadır.
1928’de modern diş hekimliği mesleğinin etik standartlarının korunması amacıyla konulan 39. madde, bugün dijital pazarlama çağında hasta aldatılmasının ve mesleki saygınlığın zedelenmesinin önlenmesi bakımından canlı bir uygulama alanına sahiptir. Madde, diş hekimliği mesleğinin bilimsel ve etik temelinin yasal güvencesidir.