Açıklama

Tababet Kanunu’nun 41. maddesi, diplomasız olarak diş hekimliği mesleğine ilişkin muayene veya müdahale yapmayı ya da diş hekimliği klinik hizmetleri kapsamında işyeri açmayı cezai yaptırıma bağlamaktadır. Üç yıldan beş yıla kadar hapis ve bin güne kadar adli para cezası öngören madde, diş hekimliği mesleğinin cezai güvencesidir.

Suçun maddi unsuru iki seçimlik harekettir: (i) diplomasız olarak diş hekimliğine ilişkin muayene veya müdahale yapmak, (ii) diş hekimliği klinik hizmetleri ile ilgili işyeri açmak. Menfaat amacı aranmaz; ücret alınsa dahi alınmasa dahi suç oluşur. Manevi unsur kasttır.

Maddenin koruduğu hukuki değer, hastanın diplomalı ve kalifiye diş hekimi tarafından tedavi görme hakkıdır. Diplomasız diş tedavisi, ağız sağlığını ciddi biçimde tehlikeye atan yüksek riskli bir faaliyettir. Bu nedenle cezai yaptırım, 25. maddedeki tıp hekimliği yasağına paralel ancak bağımsız bir düzenlemedir.

41. madde; TCK’nın 85. maddesi (taksirle ölüme sebebiyet verme), 89. maddesi (taksirle yaralama), 158. maddesi (nitelikli dolandırıcılık) ve 204. maddesi (resmî belgede sahtecilik) ile birlikte uygulanabilir. Diplomasız faaliyet sonucu hasta yaralanır veya ölürse, ceza ağırlaşır.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi içtihatları, özellikle kaçak diş hekimlerinin (dişçi kalfalarının) faaliyetlerini 41. madde kapsamında değerlendirmektedir. Son yıllarda yabancı uyruklu kişilerin diploma denkliği almadan Türkiye’de diş hekimliği yapma girişimleri de bu maddeye göre cezalandırılmaktadır.

Sahte diploma ile diş hekimliği yapanlar için 41. madde, TCK’nın 204. maddesiyle (resmi belgede sahtecilik) birlikte uygulanmakta; içtima kuralları çerçevesinde en ağır ceza esas alınmaktadır.

Diş turizmi kapsamında yabancı kliniklerin Türkiye’de bağlantılı faaliyet sergilemeleri, 41. madde kapsamında hukuka aykırı sayılabilmektedir. Yabancı diş hekimleri, 30 ve 31. madde şartlarını sağlamadan Türkiye’de diş tedavisi yapamaz.

Anayasa Mahkemesi, diş hekimliği mesleğinin cezai koruma altında tutulmasının kamu sağlığı ve hasta güvenliği gerekçesiyle anayasal olduğunu içtihat hâline getirmiştir. Ölçülülük denetimi, cezanın üst sınırı açısından da karşılanmış durumdadır.

Uygulamada en sık karşılaşılan fiil, ‘dişçi’ unvanı kullanarak diploma veya ruhsatı olmayan kişilerin ağız içi müdahaleler yapmasıdır. 34. maddede belirtilen sınırlı dişçilik ruhsatı da günümüzde artık yeni olarak verilmemekte; dolayısıyla dişçi kelimesiyle faaliyet gösterenlerin mutlaka meslek icra yetkisine sahip olması gerekmektedir.

İşyeri açma eylemi, fiziki mekânın fiilen diş tedavisi için kullanılmaya hazırlanması (koltuk, ünit, aletler) ile başlamaktadır; hastanın fiilen tedavi edilmesi gerekmez. Bu tamamlanmamış suç modeli, hazırlık hareketlerinin cezalandırılması açısından Türk ceza hukukunda istisnai bir uygulamadır.

KVKK kapsamında diplomasız kişinin elde ettiği hasta verileri hukuka aykırı veri işleme oluşturur ve ayrı cezai süreç doğurur.

1928’den bu yana cezai yaptırımla korunan diş hekimliği mesleği, bugün Türkiye’nin küresel diş turizmi destinasyonu olma konumu ve kayıt dışı sağlık hizmeti riskleri karşısında 41. madde ile etkili biçimde güvence altında tutulmaktadır. Madde, hem meslek kimliğinin hem de kamu sağlığının temel cezai güvencesidir.