Açıklama

Tababet Kanunu’nun 43. maddesi, diş hekimlerinin muayenehane sayısını ve muayenehanede çalıştırabilecekleri ikinci diş hekimi sayısını düzenleyen hükümdür. Madde, serbest meslek icrasının yapısal çerçevesini çizer ve bu çerçeveye ilişkin uygulama usul ve esaslarını Sağlık Bakanlığı’nın takdir yetkisine bırakır.

Birinci fıkra, bir diş hekiminin birden fazla muayenehane açarak meslek yapmasını yasaklayarak çift tabancılık yasağı prensibini diş hekimliği için benimsemektedir. Bu kural, hekimin zamanının bölünmesini engelleyerek hasta bakımının kalitesini korumayı amaçlar.

İkinci fıkra, mesleğini serbest olarak yapan diş hekimlerinin ağız ve diş sağlığı muayenehanelerinde ikinci bir diş hekimi çalıştırabileceğini; ancak bu sayının birden fazla olamayacağını öngörür. Bu sınırlama, tek-hekim muayenehanesinin yerini iki-hekimli küçük klinikler almasına izin vermekle birlikte, kurumsal-ticari sağlık kuruluşlarının muayenehane formatında faaliyet göstermesini engellemektedir.

Üçüncü fıkra, uygulamaya ilişkin usul ve esasları Sağlık Bakanlığı’nın düzenleme yetkisine bırakır. Ağız ve Diş Sağlığı Hizmeti Sunulan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik, 43. maddenin güncel uygulamasının temel mevzuatıdır. Yönetmelik; ağız ve diş sağlığı muayenehanesi, polikliniği ve merkezi statülerini ayırt eder.

Madde; 12. madde (hekimler için çift tabancılık rejimi), 3224 sayılı Türk Diş Hekimleri Birliği Kanunu ve Sağlık Turizmi Yönetmeliği ile birlikte uygulanır.

Uygulamada çift tabancılık yasağının ihlali, disiplin ve idari para cezası sonucu doğurur. Diş hekiminin birden fazla muayenehanede fiili hasta kabul ettiğinin tespiti hâlinde, 44. madde uyarınca idari yaptırım uygulanır.

Danıştay içtihatları, 43. maddenin yorumunda kurumsal sahiplik ile fiili icra arasındaki ayrımı vurgulamakta; diş hekiminin başka bir klinikte ortak sahip olması hâlinde de fiili hasta kabulü şartının gerçekleşmesi durumunda ihlalin doğduğunu belirtmektedir.

Ağız ve diş sağlığı poliklinikleri ve merkezleri, 43. madde kapsamında düzenlenmiş muayenehane formatından farklı kurumsal yapılardır. Bu kuruluşlarda diş hekimi sayısı sınırı muayenehanelerdekinden fazladır; kurumsal yönetim yapısı kliniklerin daha geniş ölçekli faaliyet göstermesine olanak sağlar.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, diş hekiminin kendi muayenehanesi dışında bir klinikte çalışarak ek gelir elde etmesinin haksız rekabet teşkil edebileceğini; ancak bunun kurumsal sözleşme kapsamında olması hâlinde hukuka uygun kabul edilebileceğini içtihat hâline getirmiştir.

43. madde, aynı zamanda diş hekimliği piyasasının küçük ölçekli, meslek odaklı ve ticarileşmemiş bir yapıda kalmasını hedefleyen politik bir tercih yansıtmaktadır. Kurumsal sermayeli diş klinikleri, bu maddeyle değil Ağız ve Diş Sağlığı Hizmeti Yönetmeliği ile düzenlenir.

KVKK kapsamında muayenehane veri sorumlusu, diş hekiminin kendisidir ve verilerin güvenliği 43. madde kapsamındaki kurumsal yapının sorumluluğundadır.

2011 yılında güncellenen hükmü, tam gün uygulamasıyla paralel biçimde diş hekimlerinin serbest meslek icrasını sınırlayıcı niteliktedir.

1928’de hekimliğin küçük ölçekli serbest meslek geleneği çerçevesinde düzenlenen ve 2011 reformuyla güncellenen 43. madde, bugün Türkiye’deki 45.000’i aşkın aktif diş hekiminin çalışma yapısını şekillendiren temel hükümdür. Madde, serbest meslek idealini kurumsal sağlık hizmet sunumuyla dengelemeyi amaçlar.