Tababet Kanunu 45. Madde
Diş hekimliği mesleğinin icrası için; Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı beş yıl veya daha fazla süreyle ya da devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından hapis cezasına mahkûm olmamak gerekir. İcrayı sanata mani ve gayri kabili şifa bir marazı akli ile malul olduğu bilmuayene tebeyyün eden diş tabibi ve dişçiler, Sağlık Bakanlığının teklifi ve Sağlık Bakanlığı Yüksek Disiplin Kurulu kararıyla icrayı sanattan menolunur ve diploma veya ruhsatnameleri geri alınır.
Sadeleştirilmiş Hali
Diş hekimliği mesleğinin yapılabilmesi için; Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı beş yıl veya daha fazla süreyle ya da devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından hapis cezasına mahkûm olmamak gerekir. Mesleği yapmaya engel ve iyileşmesi mümkün olmayan bir akıl hastalığı ile malul olduğu muayene sonucu belirlenen diş hekimi ve dişçiler; Sağlık Bakanlığının teklifi ve Sağlık Bakanlığı Yüksek Disiplin Kurulu kararıyla mesleği yapmaktan men edilir; diploma veya ruhsatları geri alınır.
Açıklama
Tababet Kanunu’nun 45. maddesi, diş hekimliği mesleğinin icrasına engel teşkil eden cezai mahkûmiyet ve akıl hastalığı hâllerini düzenleyen hükümdür. Anayasa Mahkemesi kararlarıyla şekillenen madde, 28. maddenin diş hekimleri için paralelini oluşturur ve mesleğin güvenilirliği ile bireyin çalışma özgürlüğü arasındaki dengeyi kurar.
Madde, TCK’nın 53. maddesindeki süreler geçmiş olsa bile belirli suçlardan hapis cezasına mahkûm olmayı meslek engeli olarak öngörür. Sayılan suçlar şunlardır: beş yıl veya daha fazla süreyle kasten işlenen suç; devletin güvenliğine karşı suçlar; anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar; zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ve kaçakçılık.
Anayasa Mahkemesi’nin 2018 sonrası kararları, 28. madde paralelinde 45. maddede yer alan bazı ibarelerin ömür boyu meslekten men etkisi yaratmasının anayasanın 48. maddesi (çalışma özgürlüğü) ile çatıştığını tespit ederek kısmî iptal kararları vermiştir. İptal sonucunda, cezası infaz edilmiş ve memnu hakları iade edilmiş diş hekimlerinin mesleğe dönüş yolunun açık tutulması öngörülmüştür.
İkinci cümle, mesleği yapmaya engel ve tedavisi imkânsız akıl hastalığı tespit edilen diş hekimi ve dişçilerin, Sağlık Bakanlığı’nın teklifi ve Yüksek Disiplin Kurulu kararıyla mesleği yapmaktan men edilmesini ve diploma/ruhsatlarının geri alınmasını düzenler. Bu hüküm, hasta güvenliğinin korunması amacına hizmet eder.
Madde; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun kısıtlılık hükümleri, 5275 sayılı Kanun’un memnu hakların iadesi hükümleri, 657 sayılı DMK’nın memuriyetten çıkarma hükümleri ve 3224 sayılı Türk Diş Hekimleri Birliği Kanunu ile birlikte uygulanır.
Danıştay, 45. madde kapsamında verilen meslek men ve diploma geri alma kararlarının idari yargı denetimine tâbi olduğunu; kararın somut gerekçe içermesini ve ölçülülük ilkesine uygun olmasını aramaktadır. Mahkûmiyetin niteliği, süresi ve failin rehabilitasyonu bireysel olarak değerlendirilir.
Yargıtay, diş hekiminin kasten işlediği suçtan mahkûmiyeti hâlinde memnu hakların iadesi gerçekleşene kadar meslek icrası yapamayacağını içtihat hâline getirmiştir.
Anayasa Mahkemesi’nin bireysel başvuru kararlarında, eski mahkûmiyetin diş hekiminin ömür boyu meslek yapmasına engel olacak biçimde yorumlanmasının AİHS 8. maddesi ve Anayasa’nın 48. maddesi ile çatışabileceği belirtilmiştir.
Uygulamada, rüşvet, zimmet ve sahtecilik suçlarından mahkûm olan diş hekimleri 45. madde kapsamında meslekten men edilebilmekte; ancak memnu hakların iadesi ile mesleğe dönüş yolu açık tutulmaktadır.
KVKK kapsamında, meslekten men edilen diş hekiminin elde ettiği veya işlediği hasta verilerinin akıbeti özel bir veri koruma rejimi gerektirir; verilerin başka bir diş hekimine teslim edilmesi veya güvenli imha edilmesi yasal zorunluluktur.
Akıl hastalığı nedeniyle meslekten men kararları, günümüzde özel donanımlı adli psikiyatri merkezlerinden alınan raporlara dayanmaktadır. 4721 sayılı TMK’nın 405. maddesi kapsamında kısıtlılık hükmü de paralel olarak uygulanabilir.
1928’de mesleğin etik zemininin cezai mahkûmiyetlere karşı korunması amacıyla konulan 45. madde, bugün Anayasa Mahkemesi’nin rehabilite edici yorumu ile çağdaş ceza hukuku prensipleriyle uyumlu hâle getirilmektedir. Madde, mesleğin güvenilirliği ile bireysel hakların dengelendiği karmaşık bir normatif yapıdır.