Açıklama

Tababet Kanunu’nun 57. maddesi, mesleği yapmaya engel olan ve iyileşmesi mümkün olmayan akıl hastalığı ile malul olduğu muayene sonucu belirlenen ebelerin meslek icrasından men edilmesini ve mezuniyet belgelerinin geri alınmasını düzenler. Madde, ebelik mesleğinin icrasına engel teşkil eden sağlık hâllerini çerçeveleyen hükümdür.

Hükmün uygulanması için iki koşul birlikte aranır: (i) meslek icrasına engel nitelikte akıl hastalığı, (ii) hastalığın iyileşmesinin mümkün olmaması. Her iki koşulun da özel donanımlı adli psikiyatri merkezinden alınan raporla belgelenmesi gerekir.

Karar süreci iki aşamalıdır: Sağlık Bakanlığı’nın teklifi ve Yüksek Disiplin Kurulu kararı. Bu iki kademeli yapı, mesleğe kalıcı müdahale niteliğindeki bu ağır yaptırımın yargısal ve idari güvence altında verilmesini sağlar.

Madde; 28. madde (hekimler için paralel hüküm), 45. madde (diş hekimleri için paralel hüküm), 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 405. maddesi (kısıtlılık), 5275 sayılı Kanun ve 657 sayılı DMK’nın özellikleri ile birlikte yorumlanır.

Akıl hastalığı nedeniyle meslek men kararı, ebelerin 47. maddeye göre kazanılmış meslek icra yetkisini geri alır niteliktedir. Bu nedenle karar, ölçülülük ilkesine uygun biçimde verilmelidir. İyileşme ihtimali olan hastalıklar için geçici olarak meslek men kararı verilebilir; kalıcı olmayan durumlarda diploma geri alınmamalıdır.

Yargıtay ve Danıştay içtihatları, akıl hastalığı gerekçeli meslek men kararlarının adli psikiyatri raporuna dayanması gerektiğini; genel sağlık muayenesiyle verilen kararların yetersiz olduğunu vurgulamaktadır.

Anayasa Mahkemesi, akıl hastalığı nedeniyle meslek men kararlarının anayasanın 48. maddesindeki çalışma özgürlüğünü kısıtlamakla birlikte, hasta güvenliği ve kamu sağlığı için ölçülü bir müdahale olduğunu kabul etmektedir. Ancak süreç güvencelerine uyulması şarttır.

Uygulamada, şizofreni, ağır bipolar bozukluk, demans ve kalıcı psikotik bozukluklar, 57. madde kapsamında değerlendirilebilecek hastalıklar arasındadır. Depresyon, anksiyete ve geçici psikiyatrik rahatsızlıklar kural olarak kalıcı meslek men kararını gerektirmez.

4721 sayılı TMK’nın 405. maddesi kapsamında ebenin kısıtlılık kararıyla karşı karşıya kalması, aynı zamanda 57. madde kapsamında meslek men prosedürünü başlatabilir. İki süreç paralel olarak işleyebilir.

KVKK ve hasta mahremiyeti çerçevesinde, akıl hastalığı bulunan ebenin önceki hasta verilerine erişiminin yönetilmesi, kurumsal veri güvenliği prosedürleri gerektirmektedir. Mezuniyet belgesi geri alındığı anda, ebenin elektronik sistem erişimi de iptal edilmelidir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, akıl hastalığı gerekçesiyle meslek men kararlarının AİHS 8. madde (özel hayat saygı) ve 14. madde (ayrımcılık yasağı) kapsamında değerlendirilmesinin önemini vurgulamış; kararların ayrımcı olmaması ve ölçülü olması gerektiğini belirtmiştir.

Akıl hastalığının iyileşmesi hâlinde, ebe meslek men kararına itiraz edip mesleğe dönüş başvurusu yapabilir. Ancak pratikte 57. maddede ‘iyileşmesi mümkün olmayan’ ifadesi kullanıldığı için bu tür başvurular nadirdir.

Mesleğin icrasını sürdürmek isteyen psikiyatrik tedavi gören ebeler, hastalığın kontrol altına alınması ve meslek icrasına engel oluşturmayan nitelikte olması hâlinde faaliyetlerini sürdürebilirler. Bu durumda 57. madde uygulanmaz.

1928’den günümüze mesleki yeterliliğin sağlık boyutunu koruyan 57. madde, modern akıl sağlığı anlayışıyla yorumlanmakta ve orantılılık ilkesine göre uygulanmaktadır. Madde, hasta güvenliği ile meslek mensuplarının insan hakları arasındaki dengeyi gözeten çerçeve hükümdür.