Açıklama

Tababet Kanunu’nun 65. maddesi, hastabakıcıların bir yerde mesleğe başlamaları hâlinde yerel sağlık otoritesine bildirim yükümlülüğünü düzenleyen hükümdür. Madde, 5, 36 ve 50. maddelerde hekim, diş hekimi ve ebeler için öngörülen bildirim sisteminin hastabakıcı hemşireler için karşılığıdır.

Bildirim yükümlülüğünün unsurları şunlardır: (i) en çok bir hafta içinde bildirim süresi, (ii) bildirim içeriği (isim, kimlik ve belge bilgileri), (iii) yerel en büyük sağlık görevlisine teslim, (iv) ikametgâh değişikliği veya başka yere taşınma hâlinde yirmi dört saat önceden bildirim.

Günümüzde hemşireler, kamu veya özel sağlık kuruluşlarında kurumsal olarak istihdam edildikleri için bildirim yükümlülüğü kurumsal atamayla otomatik olarak yerine getirilmektedir. Serbest hastabakıcılık faaliyeti çok nadirdir; ancak evde sağlık hizmeti veren hemşireler için bireysel bildirim gereklidir.

Madde; 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu, 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu, Evde Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği, Özel Hastaneler Yönetmeliği ile birlikte uygulanır. Evde bakım hizmetleri ve serbest hemşirelik alanı, 65. maddenin güncel uygulamasının en önemli alanlarıdır.

Bildirim yapılmaması, 67 veya 68. madde uyarınca idari para cezasına konu olabilmektedir. Türk Hemşireler Derneği disiplin mekanizmaları da mesleki denetim süreçlerini tamamlar.

Yabancı uyruklu hemşirelerin Türkiye’de meslek icra edebilmeleri için önce 63. maddeye göre diploma denkliği ve Bakanlık tescili, ardından 65. madde kapsamında bildirim yapmaları gerekmektedir. Geçici koruma altındaki yabancılar bakımından özel statüler söz konusu olabilir.

Danıştay içtihatları, bildirimsiz faaliyetin idari denetim alanında yaptırıma konu olduğunu; cezanın ölçülülük ilkesine uygun biçimde verilmesi gerektiğini belirtmektedir.

KVKK kapsamında hemşire, hasta verileri için veri işleyen veya bazen veri sorumlusu sıfatı taşır; bu sıfat bildirim ve kurumsal istihdamla birlikte doğar. Hasta mahremiyetinin korunması, hemşirelik mesleğinin etik kodlarının merkezinde yer alır.

2020 pandemi döneminde hemşirelik mesleğinin önemi görünür biçimde artmış; evde sağlık hizmeti veren hemşirelerin sayısı yükselmiştir. 65. madde, bu yeni hizmet modellerinin yasal çerçevesinin belirlenmesinde referans hüküm olma özelliğini korumaktadır.

Hemşirelik mesleğinin aile hekimliği sistemine entegre edilmesi, aile sağlığı çalışanı olarak aile sağlığı merkezinde görev alan hemşirelerin durumunu değiştirmiş; bu çalışanlar aile hekimine bağlı kurumsal istihdam çerçevesinde bildirim yükümlülüklerini yerine getirmektedir.

Dijital kayıt sistemleri, e-nabız, HBYS (Hastane Bilgi Yönetim Sistemi) ve SBYS (Sağlık Bilgi Yönetim Sistemi) entegrasyonu hemşirelerin görev yerlerinin merkezi veritabanında güncel tutulmasını sağlamaktadır. Bu teknolojik altyapı, 65. maddenin modern yorumunu güçlendirmektedir.

Yargıtay, bildirimsiz faaliyet gösteren hemşirenin meslek icrasının şeklî olarak hukuka aykırı olduğunu; fiilin ağır sonuçlar doğurması hâlinde malpraktis sorumluluğunun ağırlaşacağını vurgulamıştır.

Sağlık Bakanlığı denetim süreçleri, 65. madde kapsamındaki ihlallerin tespiti için düzenli biçimde yürütülmektedir. İl sağlık müdürlükleri re’sen ve şikâyet üzerine denetim yapabilmektedir.

1928’de hemşirelik mesleğinin coğrafi dağılımının izlenmesi ve kayıt dışı faaliyetin önlenmesi amacıyla konulan 65. madde, bugün evde sağlık hizmeti, özel bakım hizmeti ve yabancı uyruklu hemşirelerin entegrasyonu alanlarında uygulanmaya devam etmektedir. Madde, hemşireliğin kayıtlı ve denetlenebilir sürdürülmesinin yasal güvencesidir.