Açıklama

Tababet Kanunu’nun 66. maddesi, hastabakıcıların mesleki saygınlık ve menfaatlerini korumak ve mesleki yardımlaşmayı sağlamak amacıyla tüzel kişiliği bulunan bir veya birden çok yurt kurabileceklerini hükme bağlamaktadır. Madde, hemşirelik mesleğinin meslek örgütlenmesinin tarihî temellerinden birini oluşturur.

Hükmün öngördüğü yurtlar, Sağlık Bakanlığı’nın gözetim ve denetimi altında ve yönetmeliklere uygun olarak kurulur. Bu çerçeve, meslek örgütlerinin özerk yapılarını tanımakla birlikte, idari denetim altında tutulmalarını güvence altına alır.

1928’de konulan bu hüküm, günümüzde 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu ve Türk Hemşireler Derneği’nin kurumsal yapısı ile büyük ölçüde ikame edilmiş durumdadır. Türk Hemşireler Derneği, 1933 yılında kurulmuş olup; 5253 sayılı Dernekler Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde faaliyet göstermektedir.

Anayasa’nın 135. maddesi kapsamında kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu statüsüne sahip olmamakla birlikte, Türk Hemşireler Derneği yaygın bir mesleki temsil işlevi görmektedir. Hemşirelik için yasalaşmış bir meslek kuruluşu (tabip odaları veya diş hekimleri birliği gibi) mevcut değildir.

Maddenin ‘yurt’ kavramı, günümüzde ‘dernek’ veya ‘vakıf’ statüsüne dönüşmüş durumdadır. Hemşirelik dernekleri, Dernekler Kanunu çerçevesinde kurulup faaliyet göstermektedir. Ulusal Hemşirelik Kongresi, mesleki yayın organı olan dergiler ve yetki belgesi eğitim programları, bu derneklerin başlıca faaliyet alanlarıdır.

Madde; 5253 sayılı Dernekler Kanunu, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (vakıflar için), 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu ve 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ile birlikte yorumlanır.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, AİHS 11. madde (örgütlenme özgürlüğü) kapsamında sağlık meslek örgütlerinin kuruluşunu ve idari denetimini değerlendirmekte; keyfi müdahalelerin sözleşmeye aykırı olabileceğini vurgulamaktadır.

Danıştay içtihatlarında, sağlık meslek örgütlerinin faaliyetlerine Bakanlık denetiminin ölçülü ve gerekçeli biçimde yapılması gerektiği vurgulanmıştır. Yurt kurma hakkının reddi veya kısıtlanmasına ilişkin idari işlemler yargı denetimine tâbidir.

Türk Hemşireler Derneği ve alt birimleri, hemşirelerin mesleki gelişimi, etik standartların korunması, yasal çerçevenin izlenmesi ve meslek hakları savunuculuğu alanlarında faaliyet göstermektedir. Uluslararası Hemşireler Konseyi (ICN) üyesi olarak küresel mesleki standartlarla uyumu sağlamaktadır.

Meslek içi yardımlaşma, üyelerin hastalık, emeklilik ve mesleki gelişim süreçlerinde destek sağlanması yoluyla gerçekleşir. Kooperatifler ve yardımlaşma sandıkları da benzer işlevleri yerine getirebilir.

Yeşil kart uygulaması, Türk Hemşireler Derneği’nin uluslararası tanınma için geliştirdiği bir araçtır; hemşirelerin yurt dışında çalışabilmesi için referans belgelerin derlenmesine destek olur.

KVKK kapsamında meslek örgütleri, üye veri işleme bakımından veri sorumlusu sıfatı taşır ve üye haklarının korunmasında yükümlü durumdadır.

Sosyal medya ve dijital iletişim araçları, hemşirelik meslek örgütlerinin meslek içi dayanışma ve mesleki savunuculuk faaliyetlerini dönüştürmüştür. Bu gelişmeler, 66. maddenin modern uygulamasının kapsamını genişletmektedir.

Hemşirelik lisans eğitiminin yaygınlaşması ve akademik hemşireliğin güçlenmesi, meslek örgütlerinin politika oluşturma kapasitesini artırmıştır. 66. madde, bu kurumsal gelişmenin yasal temelidir.

1928’de hemşirelik mesleğinin mesleki örgütlenmesinin tanınması yolunda önemli bir adım olan 66. madde, bugün güçlü meslek dernekleri ve ulusal/uluslararası örgütlenme ağlarıyla somut karşılık bulmuştur. Madde, mesleğin özyönetim ve dayanışma ilkelerinin tarihî yasal dayanağıdır.