Açıklama

Tababet Kanunu’nun 67. maddesi, yetkisi olmadığı hâlde hastabakıcılık yapan ve bu unvanı kullanan kişilere yüz Türk Lirası idari para cezası verilmesini öngörmektedir. Madde, hemşirelik mesleğinin yetkisiz icrasının idari yaptırım rejiminin temel hükmüdür.

Suçun maddi unsuru iki seçimlik hareketten oluşur: (i) yetkisi olmadığı hâlde hastabakıcılık yapmak, (ii) yetkisi olmadığı hâlde hastabakıcı unvanını kullanmak. Menfaat sağlamak aranmaz; ücret alınsa veya alınmasa dahi fiil oluşur.

Madde, 63. maddede tanımlanan hastabakıcı-hemşirelik yetki rejiminin koruyucu yaptırımıdır. Günümüzde 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu paralel bir yaptırım sistemi öngörmekte; ancak 67. madde teknik olarak yürürlüktedir.

Cezanın niteliği idaridir; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun genel hükümleri uygulanır. Mahallin en büyük mülki amiri tarafından verilen ceza 70. madde uyarınca tebliğ edilir. İtiraz idari yargıda yapılır.

Uygulamada 67. maddenin uygulama alanı nispeten dardır. Hemşirelik mesleği kurumsal istihdamda yoğunlaştığı için yetkisiz hemşirelik yapma vakaları sınırlıdır. Ancak evde bakım hizmeti veren kişiler arasında yetkisiz faaliyet tespit edilebilmektedir.

Yaşlı bakımı, hasta refakatçiliği ve evde bakım hizmeti alanında bazı kişiler ‘hemşire’ veya ‘hastabakıcı’ unvanını hukuka aykırı biçimde kullanabilmektedir. Bu durumda 67. madde idari yaptırıma konu olur. Ancak fiil hastanın yaralanmasına neden olmuşsa TCK’nın taksirli suçlara ilişkin hükümleri ayrıca uygulanır.

Madde; 63. madde (hemşirelik statüsü), 65. madde (bildirim yükümlülüğü), 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu, Evde Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği ve Sağlık Meslek Mensuplarının Yetki ve Görev Belgeleri Yönetmeliği ile birlikte uygulanır.

Sertifikalı yaşlı bakım elemanı ve hasta bakıcı statüleri, hemşirelikten farklı olarak Halk Eğitim Merkezleri ve MYK (Mesleki Yeterlilik Kurumu) sertifikaları ile yönetilmektedir. Bu kişiler hemşire değildir ve hemşire unvanını kullanamazlar; aksi hâlde 67. madde uygulanır.

Danıştay içtihatları, 67. madde kapsamında verilen idari para cezalarının somut gerekçe içermesi; yetkisiz faaliyetin somut biçimde kanıtlanması gerektiğini vurgulamaktadır.

Yargıtay, hemşirelik eğitimi almadan hasta ilaç uygulayan, enjeksiyon yapan veya tıbbî işlem gerçekleştiren kişilerin fiillerini 67. madde kapsamında değerlendirmekte; ancak hasta yaralanması veya ölümü durumunda 85 ve 89. maddeler uyarınca cezai süreç başlamaktadır.

KVKK kapsamında yetkisiz kişinin hasta verilerine erişimi hukuka aykırı veri işleme oluşturur ve ayrı bir cezai süreç doğurabilir. 6698 sayılı Kanun’un cezai hükümleri uygulanabilmektedir.

Cezanın miktarı görece düşük kalmakla birlikte, meslek icra yetkisinin hukuki zemininin korunması bakımından sembolik değer taşımaktadır. Daha ağır fiiller 85, 89, 158, 204 ve 213. maddeler uyarınca cezai süreçlerle karşılanır.

6283 sayılı Hemşirelik Kanunu’nun 12. maddesi, 67. madde ile paralel bir yaptırım rejimi öngörmekte; daha güncel ve ayrıntılı biçimde hemşirelik mesleğinin korunmasını sağlamaktadır. Pratik uygulamada 6283 sayılı Kanun hükümleri tercih edilmektedir.

Sağlık Bakanlığı il müdürlükleri, evde bakım ve özel sağlık kuruluşları denetimlerinde 67. madde kapsamındaki ihlalleri tespit etmekte ve yaptırım uygulamaktadır.

Akreditasyon süreçleri, özel bakım merkezlerinde çalışan personelin yetki belgelerinin düzenli kontrol edilmesini zorunlu kılmıştır. Bu yaklaşım, 67. maddenin önleyici uygulamasının modern altyapısını oluşturur.

1928’den günümüze hemşirelik mesleğinin yetki sınırlarının idari yaptırımla korunması amacıyla konulan 67. madde, bugün hemşirelik mesleğinin çağdaş yapısı içinde sınırlı ama simgesel bir uygulama alanına sahiptir. Madde, mesleki yetki rejiminin yasal güvencesinin tarihî kaynağıdır.