Açıklama

Tababet Kanunu’nun 69. maddesi, hekimler, diş hekimleri, dişçiler ve ebelerin 1219 sayılı Kanun’da açıkça belirtilmeyen ancak diğer kanun ve yönetmeliklerle kendilerine verilmiş bütün görevleri yerine getirmekle yükümlü olduklarını hükme bağlamaktadır. Madde, sağlık meslek mensuplarının yasal görev yelpazesinin bütünsel çerçevesini çizen pragmatik bir genel kuraldır.

Hüküm, 1219 sayılı Kanun’un tek başına yeterli bir meslek icra çerçevesi olmadığını; diğer kanun ve yönetmeliklerle görev alanının genişletilebileceğini kabul eder. Bu yaklaşım, dinamik bir sağlık mevzuatının oluşmasına olanak tanır ve meslek mensuplarının güncel tıbbî ve hukuki gelişmelere uyum sağlamasını zorunlu kılar.

Sağlık meslek mensuplarına görev yükleyen mevzuat geniş bir yelpazede yer alır: (i) 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu, (ii) 6023 sayılı Türk Tabipleri Birliği Kanunu, (iii) 3224 sayılı Türk Diş Hekimleri Birliği Kanunu, (iv) 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu, (v) 5258 sayılı Aile Hekimliği Kanunu, (vi) 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, (vii) 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Teşvik Kanunu, (viii) 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesi Kanunu.

Her kanun, sağlık meslek mensuplarına özel görevler yükler: zorunlu bildirim (şiddet vakaları, bulaşıcı hastalıklar), sağlık raporu düzenleme, adli tıp muayeneleri, aşı uygulaması, sağlık eğitimi ve toplum sağlığı hizmetleri. 69. madde, bu çok katmanlı görev yapısının tek bir yasal şemsiye altında toplanmasını sağlar.

Özellikle aşağıdaki alanlarda 69. madde yoğun biçimde uygulanır:

(i) Bulaşıcı hastalık bildirim yükümlülüğü (1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu kapsamında). Covid-19 pandemisi sırasında hekimlerin bildirim yükümlülükleri bu maddenin güncel önemini göstermiştir.

(ii) Adli vaka bildirim yükümlülüğü (TCK 280, CMK hükümleri). Şüpheli ölüm, darp, cinsel saldırı, çocuk istismarı gibi vakaların kolluk ve savcılığa bildirilmesi zorunludur.

(iii) Sağlık Bakanlığı yönetmelikleri kapsamında görevler: aile hekimliği yönetmeliği, hasta hakları yönetmeliği, tıbbi atık yönetmeliği, sağlıkta kalite yönetmeliği gibi.

(iv) Zorunlu aşı uygulaması (1593 sayılı Kanun). Kamu sağlığının korunması amacıyla hekimler ve hemşireler aşı uygulamasını yerine getirmekle yükümlüdür.

Yargıtay içtihatları, 69. madde kapsamında diğer mevzuattan kaynaklanan görevlerin ihlalinin meslek mensubunun sorumluluğunu ağırlaştırdığını; bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesinin TCK 280. madde (sağlık mensuplarının suçu bildirmemesi) kapsamında cezai süreç doğurabileceğini kabul etmektedir.

Danıştay, meslek mensuplarının kamu yararına yönelik görev tanımlarının yönetmeliklerle genişletilebileceğini; ancak bu görevlerin anayasal ölçüler içinde kalması gerektiğini içtihat hâline getirmiştir.

Anayasa Mahkemesi, meslek mensuplarının kendi yetki sınırlarını aşan görevlerle yükümlendirilmesinin meslek icra özgürlüğüne müdahale niteliği taşıdığını; bu tür yükümlülüklerin ölçülülük ilkesine uygun biçimde düzenlenmesi gerektiğini vurgulamıştır.

KVKK kapsamında zorunlu bildirim yükümlülükleri, kişisel verilerin işlenmesine ilişkin özel bir meşru işleme sebebi oluşturur. Ancak bildirim, asgari veri ilkesine uygun biçimde yapılmalıdır.

Meslek etiği kurallarıyla yasal yükümlülükler arasında çatışma çıkabileceği durumlarda (örneğin hasta mahremiyeti ve adli vaka bildirim yükümlülüğü), öncelik yasal yükümlülüğe verilir; ancak meslek etiği de gözetilir.

1928’den günümüze sağlık meslek mensuplarının çok katmanlı yasal görev yapısının şemsiye hükmü olan 69. madde, bugün Türk sağlık mevzuatının sürekli gelişen bütünlüğünün yasal zeminini oluşturur. Madde, mesleğin kamu hizmeti boyutunun çerçevelenmesinin temel kuralıdır.