Açıklama

Tababet Kanunu’nun 73. maddesi, protokol defterlerinde tahrifat yapan veya gerçeğe aykırı bilgi kaydettiği sabit olan hekimler, diş hekimleri, dişçiler ve ebelerin Türk Ceza Kanunu’nun belgede sahtecilik suçuna ilişkin hükümlerine göre cezalandırılacağını hükme bağlamaktadır. Madde, sağlık meslek mensuplarının belge düzenleme ve tutma yükümlülüğünün cezai güvencesidir.

Sahtecilik fiillerinin iki biçimi sayılmıştır: (i) protokol defterlerinde tahrifat yapma, (ii) gerçeğe aykırı bilgi kaydetme. Her iki fiil de meslek mensubunun kasten işlediği durumda TCK’nın 204 ve 207. maddeleri uyarınca cezalandırılmasını gerektirir.

TCK’nın 204. maddesi resmi belgede sahtecilik suçunu düzenler ve kamu görevlisi tarafından işlenmesi hâlinde daha ağır cezayı öngörür. 207. madde ise özel belgede sahtecilik suçunu kapsar. Serbest çalışan hekimin protokol defteri özel belge niteliğindedir; ancak kamu hekiminin hastane kayıtları resmi belge sayılır.

Madde; TCK’nın 204, 207 ve 211. maddeleri, 72. madde (protokol defteri yükümlülüğü), Hasta Hakları Yönetmeliği, Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi ile birlikte uygulanır.

Sahte sağlık raporu düzenleme, hasta kaydında yalan beyan, reçetede sahte kayıt ve adli muayenede gerçeğe aykırı tespit, 73. madde kapsamındaki tipik fiillerdir. Bu tür fiiller ayrıca TCK’nın 210. maddesi (resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan) uyarınca da cezalandırılabilir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu içtihatları, hekim ve diğer sağlık meslek mensuplarının belge üzerinde sahtecilik fiillerinin kasten işlendiğini ispatlaması gerektiğini; kasıt bulunmayan hatalı kayıtların sahtecilik suçu oluşturmayacağını belirtmektedir. Ancak hata ağır ihmal niteliğinde ise disiplin yaptırımı uygulanabilir.

Sağlık alanında en sık karşılaşılan sahtecilik fiilleri şunlardır: (i) yaş büyütme/küçültme için sağlık raporu, (ii) silah ruhsatı raporunda yalan beyan, (iii) askerlik muafiyet raporunda sahtecilik, (iv) SGK sahte sevk raporu, (v) ölüm nedeninin gerçeğe aykırı belirtilmesi. Bu fiiller için Yargıtay 12. Ceza Dairesi içtihatları zengin bir kaynak sağlar.

Sahte sağlık raporu düzenleme fiili, organize suç örgütleri ile bağlantılı olabilmekte; bu durumda TCK’nın 220. maddesi (suç örgütü) uyarınca cezalar ağırlaşmaktadır.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, sahtecilik fiilleri nedeniyle ceza mahkumiyetinin kesinleşmesi hâlinde meslek men kararı verilmesinin idari işlem olarak yargı denetimine tâbi olduğunu; cezanın ölçülülük ilkesine uygun olmasını aradığını belirtmektedir.

Disiplin hukuku bakımından, sahtecilik fiili Türk Tabipleri Birliği ve Türk Diş Hekimleri Birliği Disiplin Yönetmelikleri kapsamında ağır disiplin suçu sayılır; yazılı uyarıdan meslekten men cezasına kadar yaptırımlara konu olur.

Tabip odalarının bu fiilleri öğrendikleri anda cezai soruşturma başlatma yükümlülüğü vardır; 6023 sayılı Kanun bu yönde düzenleme içerir.

Anayasa Mahkemesi, belgede sahtecilik suçlarının geniş yorumlanarak anayasal haklara müdahale oluşturmaması gerektiğini; ancak meslek mensuplarının güvene dayalı konumlarından ötürü cezai standartlarının yüksek tutulabileceğini kabul etmektedir.

Elektronik sağlık kayıtları ve e-reçete sistemleri, sahtecilik fiillerini azaltan önemli teknolojik önlemlerdir. Ancak elektronik sistemlerde de sahtecilik mümkündür; TCK’nın bilişim suçlarına ilişkin hükümleri ile birlikte uygulanır.

KVKK kapsamında, sahte kayıt oluşturulması hukuka aykırı veri işleme ve özel nitelikli kişisel verinin hukuka aykırı kaydı oluşturabilir; 6698 sayılı Kanun’un cezai hükümleri uygulanabilir.

Malpraktis davalarında, protokol defterinde sahtecilik tespit edilmesi hekimin aleyhine kritik delil oluşturur. Tazminat davasında hekimin kusurunun ağırlığı, sahtecilik ile ispatlanabilir.

COVID-19 pandemisi sırasında, sahte sağlık raporu düzenleme fiilleri (test sonucu, aşı kartı) artmış; 73. madde ile birlikte TCK sahtecilik hükümleri yoğun biçimde uygulanmıştır. Pandemi, bu alandaki hukuki risklerin kamuoyuna görünür hâle gelmesine yol açmıştır.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, sağlık meslek mensuplarının cezai sorumluluğunun öngörülebilir ve ölçülü olması gerektiğini; keyfi kovuşturmaların AİHS 7. madde (suçta ve cezada kanunîlik) ihlali oluşturabileceğini vurgulamaktadır.

1928’den günümüze sağlık meslek mensuplarının belgesel sorumluluğunun cezai güvencesi olan 73. madde, modern sağlık sisteminin en önemli koruyucu hükümlerindendir. Madde, mesleğin güvenilirliği ile kamu yararının cezai himayeyle koruma altında tutulmasının yasal zeminini oluşturur.